کتاب کوکورو اثر ناتسومه سوسه کی، ترجمه قدرت الله ذاکری، انتشارات برج

معماری ژاپنی همواره در ستایش سایه‌ها و در بازی میان نور و تاریکی شکل گرفته است؛ فضایی محو، مات، نیمه‌جان و در عین حال عمیق و قابل تأمل. گویی قرار بوده است با راندن امر نادیدنی به قلمرو سایه‌ها، امکان دیدنش بیشتر و بهتر فراهم شود؛ نوعی نفوذ به اعماق اشیاء، چیزها و حتی هیچی. همین نگرش در ادبیات و سینمای ژاپن نیز همواره حضور داشته است؛ از آثار ناتسومه سوسه‌کی، یاسوناری کاواباتا و یاسوجیرو اوزو گرفته تا فیلم‌های کنجی میزوگوچی، نوشته‌های کوبو آبه و رمان‌های هاروکی موراکامی یا آثار کیوشی کوروساوا. اگر سینمای ژاپن بیشتر در پی ترسیم فضای میان چیزهاست، ادبیات مدرن این سرزمین با محوریت سوسه‌کی به ژرفای وجود اشیاء و موقعیت‌ها نفوذ کرده است. رمان «کوکورو» نمونه‌ای برجسته در همین مسیر است؛ کتابی که حتی در نام آن «قلب چیزها» یا «روح درون» نهفته است. این اثر را می‌توان روایت‌گر حرکت ژاپن از دوران میجی به تایشو دانست. دوران میجی یکی از شگفت‌انگیزترین تجربه‌های سیاسی – اجتماعی دو سده‌ی اخیر جهان بود؛ عصری که با بازگرداندن قدرت مطلق به امپراتور و در عین حال تلاش برای مدرن‌سازی کشور، تغییراتی بنیادین در ذهن و زبان انسان ژاپنی ایجاد کرد. تایشو ادامه‌ای بر دستاوردهای میجی بود، اما دیگر الزامی به حفظ بنیان‌های فکری و سنتی ژاپنی نداشت. درست به همین دلیل است که نسل پرورش‌یافته‌ی عصر میجی توان سازگاری با جهان تازه‌ی تایشو را نداشتند. سوسه‌کی نیز از همین بی‌قراری و آشفتگی سهم داشت و آن را در آخرین بخش سه‌گانه‌ی خود، یعنی «کوکورو»، بازتاب داد. این رمان هم اندوه از مرگ ناگزیر عصری باشکوه را در خود جای داده و هم بی‌تابی و رنج ناشی از فقدان آن را. «کوکورو» حاصل نهایی ادبیاتی است که بر این باور است: ژاپن شبح جهانی بی‌شبح است؛ و انکار این روح یا شبح، تنها به سرگردانی پیوسته و بی‌انتها می‌انجامد.