کتاب تکامل گرایی و تبیین حیات اثر گروه نویسندگان، ترجمه زینب خدایی، انتشارات پارسیک

در این مقاله سه پیشنهاد ارائه می‌دهم و در پایان با دو استدلال تکمیلی به نتیجه‌گیری می‌پردازم. نخستین پیشنهاد بر این اساس است که مهم‌ترین نقش داروین آن بود که منشأ و تنوع موجودات زنده را وارد قلمرو علم کرد. پیش از او، این عرصه بیشتر در حیطه باورهای دینی و فلسفی باقی مانده بود. همان‌گونه که انقلاب کپرنیکی تعهدی به اندیشه سلطه قوانین طبیعی بر تمامی پدیده‌های جهان بود، داروین نیز با گسترش این تعهد به دنیای جانداران، انقلاب کپرنیکی را کامل کرد. دومین پیشنهاد بر قدرت خلاق انتخاب طبیعی تأکید دارد. انتخاب طبیعی فرآیندی است که می‌تواند پیدایش پدیده‌های نو را توضیح دهد. با یک مثال ساده می‌توان نشان داد که این فرآیند چگونه عمل می‌کند. سپس با بهره‌گیری از دو تشبیه مهم ــ یعنی خلق هنری و داستان میمون‌های حروف‌نگار ــ که هم در شباهت‌ها و هم در تفاوت‌ها نکات اساسی دارند، قدرت خلاق انتخاب طبیعی روشن‌تر می‌شود. سرچشمه این خلاقیت را باید در تعاملی ویژه میان شانس و ضرورت، یا به بیان دیگر، میان فرآیندهای تصادفی و جبری جست‌وجو کرد. سومین پیشنهاد به ضرورت تبیین‌های غایت‌شناختی در توصیف ویژگی‌های موجودات زنده می‌پردازد. این نوع تبیین‌ها، برخلاف پدیده‌های بی‌جان طبیعی که به چنین توضیحی نیاز ندارند، برای فهم موجودات زنده ضروری است. در این زمینه به توضیح مفهوم غایت‌شناسی پرداخته، تفاوت میان غایت‌شناسی درونی و بیرونی و نیز میان غایت‌شناسی مقید و غیرمقید را بیان خواهم کرد. نمونه‌ای روشن از غایت‌شناسی درونی، چشم انسان است که آشکارا برای دیدن ساخته شده، هرچند نتیجه فرایندهای طبیعی است. در مقابل، یک چاقو نمونه‌ای از غایت‌شناسی بیرونی یا مصنوعی به شمار می‌رود؛ زیرا با هدفی آگاهانه و عمدی از سوی سازنده‌ای بیرونی طراحی شده است.