کتاب هستی‌شناسی هنر مفهومی اثر مجموعهٔ نویسندگان، ترجمه علیرضا امیرحاجبی، انتشارات اتفاق

هنر مفهومی یا کانسپچوال آرت، یکی از مهم‌ترین جنبش‌ها و رویکردهای هنری در نیمه‌ی دوم قرن بیستم به شمار می‌آید. جهان پس از دو جنگ جهانی خونین و تجربه‌ی گذار از فاشیسم، فضایی نامتوازن و پرابهام داشت؛ گویی همیشه نقصی در کار جهان مدرن وجود داشت. همین وضعیت، بستری شد تا هنرمندان مدرن، پست‌مدرن و آوانگارد در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی (دهه‌های پنجاه و شصت میلادی)، واکنش‌های تندی به شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانه نشان دهند. هجوم رسانه‌ها، گسترش مصرف‌گرایی، کالایی‌ شدن هنر و اوج‌گیری نقش تلویزیون، همه عواملی بودند که بستر این واکنش‌ها را فراهم کردند. کتاب «هستی‌شناسی هنر مفهومی» مجموعه‌ای ارزشمند از مقالات، گفتارها و گفت‌وگوهای گروهی از هنرمندان، نظریه‌پردازان و منتقدان رادیکال آوانگارد است. این مجموعه به‌طور جدی با تعریفی که هنر را صرفاً در چارچوب نمایش، دادوستد و خریدوفروش محدود می‌کند، به مخالفت برمی‌خیزد. نویسندگان کتاب، با زبانی تند و انتقادی، مستقیم به ساختارهای تثبیت‌شده و تقلیل‌دهنده‌ی هنر حمله می‌کنند و با صراحت اعلام می‌دارند که هرآنچه جریان رسمی قدرت و سرمایه به آن نام «هنر» می‌دهد، دیگر هنر واقعی نیست. جمله‌ها و تعابیر کوبنده و انقلابی این کتاب، ضمن برخورداری از عمق نظری و تئوریک، شکلی از مقاومت و مبارزه علیه ساختارهایی هستند که هنر را از معنای رهایی‌بخش خود تهی می‌سازند. «هستی‌شناسی هنر مفهومی» نه‌تنها رویکردی انتقادی نسبت به نهادهای رسمی و سرمایه‌محور هنر ارائه می‌دهد، بلکه راهکارهایی برای ایستادگی هنرمندان و هنردوستان در برابر نابودی معنای اصیل هنر پیشنهاد می‌کند. این کتاب برای هر مخاطب علاقه‌مند به هنر مفهومی فرصتی است تا با نگرش‌های بنیادین و ریشه‌ای مواجه شود؛ نگرش‌هایی که همچنان الهام‌بخش مبارزه برای هنر آزاد و رها از سلطه‌ی بازار و قدرت‌اند. از همین رو، مطالعه‌ی آن ضرورتی جدی برای هر دوستدار هنر اندیشه‌محور به شمار می‌رود.