کتاب عقلانیت اثر استیون پینکر، ترجمه مصطفی اعلایی اردکانی، انتشارات نگاه معاصر

کتاب «عقلانیت» با عنوان فرعی «چیست، چرا به نظر کمیاب است و چرا مهم است؟» نوشته‌ی «استیون پینکر» و با ترجمه و نشر انتشارات «نگاه معاصر» منتشر شده است. این اثر یکی از مهم‌ترین کتاب‌های معاصر در حوزه علوم شناختی و فلسفه علم به شمار می‌آید. در قرن بیست‌ویکم، بشریت از یک‌سو به اوج‌های تازه‌ای از فهم و درک علمی دست یافته و از سوی دیگر، به نظر می‌رسد که در حال از دست دادن عقل سلیم است. پرسشی اساسی این است: چگونه گونه‌ای که توانست در کمتر از یک سال واکسن‌های کووید-۱۹ را کشف و تولید کند، همچنان درگیر سیل اخبار جعلی، درمان‌های بی‌اساس و نظریه‌های توطئه است؟ پینکر در کتاب «عقلانیت» این تصور بدبینانه را رد می‌کند که انسان‌ها ذاتاً موجوداتی غیرمنطقی و اسیر توهم‌اند؛ موجوداتی همچون غارنشینانی گرفتار تعصب، مغالطه و خطاهای ذهنی. او یادآوری می‌کند که بشر توانسته است قوانین طبیعت را کشف کند، کیفیت و طول عمر خود را بهبود بخشد و حتی معیارهایی برای سنجش عقلانیت تعریف کند. به باور پینکر، انسان به گونه‌ای می‌اندیشد که با محیط‌های کم‌تکنولوژی و شرایط ابتدایی زندگی‌اش سازگار بوده است، اما اغلب از ابزارهای قدرتمند استدلالی که طی هزاران سال اندوخته است بهره نمی‌گیرد. این ابزارها شامل منطق، تفکر انتقادی، دانش احتمال، استنتاج علی و تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت هستند. با این حال، چنین مباحثی هنوز بخشی از آموزش عمومی و استاندارد جوامع ما نشده و تاکنون به شکلی روشن، نظام‌مند و در عین حال سرگرم‌کننده در قالب یک کتاب ارائه نگردیده بود؛ کاری که پینکر در «عقلانیت» به انجام رسانده است. این کتاب هم برای علاقه‌مندان به روان‌شناسی و فلسفه و هم برای خوانندگانی که به دنبال درک علمی‌تر و دقیق‌تر از مفهوم عقلانیت هستند، منبعی ارزشمند و خواندنی است.