کتاب تفنگ چخوف اثر احمد اخوت، انتشارات موسسه فرهنگی هنری جهان کتاب

داستان کوتاه از قرن نوزدهم آغاز شد و رفته‌رفته جایگاهی ویژه در ادبیات جهان پیدا کرد. این گونه ادبی به سرعت توانست به یکی از محبوب‌ترین شاخه‌های داستان‌نویسی تبدیل شود. از نویسندگانی چون «ادگار آلن پو»، «نیکلای گوگول» و «آنتون چخوف» گرفته تا «ارنست همینگوی»، «جیمز جویس»، «ریموند کارور» و «آلیس مونرو»، همگی به‌عنوان استادان بی‌چون‌وچرای داستان کوتاه در تاریخ ادبیات شناخته می‌شوند. نویسندگانی که نشان دادند با کمترین حجم کلمات می‌توان تصویری کامل از شخصیت‌ها، زندگی و جهان انسانی ارائه کرد، بی‌آنکه خواننده احساس کند چیزی فروگذار شده یا معنایی ناگفته باقی مانده است. داستان کوتاه، فرم و قواعد خاص خود را دارد. هر نویسنده‌ای برای نوشتن داستان کوتاه نه‌تنها نیازمند مصالح اولیه، بلکه محتاج یادگیری مهارت‌های روایی و تمرین مداوم برای به‌کارگیری آن‌هاست. این گونه ادبی بیش از هر شاخه‌ی دیگر به ایجاز، دقت و انتخاب آگاهانه‌ی هر عنصر وابسته است. «احمد اخوّت»، نویسنده، منتقد و نظریه‌پرداز برجسته‌ی داستان‌نویسی، در کتاب «تفنگ چخوف» از مجموعه‌ی «هزارتوی نوشتن» انتشارات «جهان کتاب»، به همین مسئله پرداخته است. او مضمون کتاب را با استناد به مثال معروف «آنتون چخوف» آغاز می‌کند: «اگر تفنگی در داستانی به دیوار آویزان باشد، باید تا پایان داستان شلیک کند.» این جمله، بهانه‌ای برای بحث درباره‌ی سازوکار داستان کوتاه، ساختار آن، نقش کنش‌ها، جایگاه عناصر تزئینی و شیوه‌ی ترکیب اجزای روایی می‌شود. اخوّت در «تفنگ چخوف» بر ریشه‌های بنیادی قصه‌ها تمرکز می‌کند و به بررسی این نکته می‌پردازد که گاه یک «خرق عادت» است که به داستان کوتاه جان می‌بخشد. او نشان می‌دهد که همیشه لزومی ندارد تفنگی که در داستان دیده می‌شود شلیک کند؛ چه‌بسا معنا و جذابیت داستان کوتاه از همان انتظاری شکل بگیرد که عمداً بی‌پاسخ باقی می‌ماند.