کتاب از اخلاق‌پژوهی تا زیبایی‌شناسی اثر کاوه بهبهانی، انتشارات طرح نو

ماجرای کیرکگور و تراژدی الیوت نشان می‌دهند که تکرار صرفِ حقایق سرد و خشک جهان، بی‌آنکه کسی بداند کدام حقیقت در چه زمان و مکانی اهمیت دارد، خود نشانه‌ای از جنون است. این جنون در آغاز، جنونی فردی است؛ اما چه روزگار تیره و سیاهی خواهد بود اگر جوامع انسانی نیز به چنین دیوانگی‌ای گرفتار شوند. این همان زیست جنون‌آمیزی است که علم‌زدگی خامِ عصر مدرن، هم‌دوش منفعت‌طلبی و خودمداری در جامعه‌ی اقتصادزده، انسان امروز را به سوی آن سوق می‌دهد. نمونه‌ی روشن این وضعیت را می‌توان در رمان مشهور چارلز دیکنز با عنوان *روزگار سخت* دید. دیکنز در قالب شخصیت «توماس گرادگریند» این زندگی بی‌روح را بازمی‌نمایاند؛ مدیری سخت‌گیر که تنها زبان علم، منطق، واقعیت و حساب‌وکتاب عقلانی را می‌فهمد. واژه‌ی «فکت» مدام ورد زبان اوست. او از خیال‌پردازی، عاطفه و ارزش‌ها بیزار است، کارگران را استثمار می‌کند، از کودکان معدن‌کار بهره‌کشی می‌کند و با منطق سرمایه‌محور و بی‌رحمانه‌اش همه‌ی این رفتارهای ظالمانه را توجیه می‌کند. همین نگاه مکانیکی و سودمحور، روح حاکم بر شهر داستان یعنی کوک‌تاون را نیز می‌سازد؛ شهری صنعتی و تیره‌گون. دیکنز درباره‌ی آن می‌نویسد: «شهری با آجرهای سرخ‌رنگ، یا آجرهایی که اگر دود و خاکستر مجال می‌داد، قرار بود سرخ به نظر آیند. اما این شهر، همچون چهره‌ی بزک‌شده‌ی یک وحشی، در حقیقت به رنگ سرخ و سیاه غیرطبیعی آغشته بود.» *روزگار سخت* نه‌تنها تصویری از جامعه‌ای استثمارگر ارائه می‌دهد، بلکه نشانگر فروپاشی ارزش‌های انسانی نیز هست؛ روزگاری که تنها غایت آن منفعت شخصی است. در چنین روزگار بی‌روحی، تمایز میان نیک و بد از میان می‌رود و هیچ واقعیتی ذاتاً خوب یا بد شمرده نمی‌شود. این همان زیستن در عصر تاریک «نهیلیسم ارزشی» است؛ عصری که بر پایه‌ی جنون مدرن شکل گرفته است.