کتاب روایت مقصود فراستخواه از مسأله توسعه در ایران اثر محسن رنانی، انتشارات طرح نو

پژوهش گسترده «گفت‌وگوهای توسعه» با هدف ایجاد گفت‌وگویی جدی میان صاحب‌نظران ایرانی شکل گرفته است؛ اندیشمندانی که سال‌ها در عرصه توسعه اندیشیده، قلم زده و تجربه‌های خود را به‌طور منظم ثبت کرده‌اند. در این مسیر با تدوین روایت هر یک از اندیشه‌ورزان درباره مسأله توسعه در ایران، هم زمینه برای شکل‌گیری گفتمان توسعه فراهم می‌شود و هم با بازخوانی نقادانه و مفصل‌بندی آثار آنان، بستری برای اندیشه‌ورزی مسأله‌محور فراهم می‌گردد. این فرایند در نهایت امکان ارائه راهکارهای کاربردی برای توسعه ملی را میسر می‌سازد. دومین جلد از این مجموعه با عنوان «روایت مقصود» به دیدگاه‌های مقصود فراستخواه درباره توسعه در ایران اختصاص دارد. از نگاه او، توسعه همانند فرآیندی طبیعی و زنده است؛ رخدادی شبیه کاشتن بذر تا رویش و بالیدن یک گیاه. این مسیر رشد، زمان‌بر و تدریجی است و نمی‌توان آن را با شتاب و اجبار پیش برد. در اندیشه فراستخواه، توسعه بیش از آنکه پروژه‌ای بیرونی باشد، شور و شوقی درونی است که در جان جامعه شکل می‌گیرد. بالندگی آن نیز در بطن جامعه، آرام و پیوسته پیش می‌رود. تحقق چنین مسیری تنها هنگامی امکان‌پذیر است که مردم در قالب همکاری جمعی و یادگیری اجتماعی با یکدیگر همراه شوند. او معتقد است اگر ایرانیان به یکدیگر نیاموزند و از هم یاد نگیرند، نتیجه چیزی جز ماندن در سنت‌های کهنه و عقب‌ماندن از تحولات جهانی نخواهد بود. یکی از نکات اساسی در نگاه او این است که توسعه نیازمند دگرگونی زبان و ذهن ایرانیان است. بدون تقویت همکاری، یادگیری، گفت‌وگو و آموزش، جامعه از قطار تحولات بازمی‌ماند. در این شرایط، بیرون زندگی ایرانیان هرچند با توسعه‌ای نفتی و دولتی آراسته و آباد شده، اما درون آن تهی از معنا و عمق است. این فاصله میان ظاهر مادی زندگی و بنیان فرهنگی و فکری جامعه، تصویری از توسعه‌ای ناقص و ناتمام در ایران به‌دست می‌دهد. فراستخواه توسعه در ایران را «طرحی ناتمام» می‌خواند. به باور او، پایان این طرح ناتمام از سوی حاکمان غالباً در قالب «شام آخر توسعه آمرانه» رقم خورده است؛ توسعه‌ای که با دستور و اجبار پیش برده می‌شود. در برابر، از منظر جامعه، تمام‌شدن این طرح تنها مشروط به یک گشایش سیاسی واقعی است؛ گشایشی که با دو رکن اساسی، یعنی «حزب مشارکت‌پذیر» و «دانشگاه مستقل» امکان‌پذیر خواهد شد. تنها در این صورت است که می‌توان از تحقق توسعه‌یافتگی در ایران سخن گفت.