کتاب آژاکس، هلندی‌ها و جنگ جهانی دوم اثر سایمون کوپر، ترجمه امین هوشمند، انتشارات کتاب کوله پشتی

کتاب «آژاکس، هلندی‌ها و جنگ جهانی دوم» نوشته‌ی سایمون کوپر، روایت تازه‌ای از تاریخ هلند در سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۲۴ خورشیدی (۱۹۳۳ تا ۱۹۴۵ میلادی) ارائه می‌دهد. تمرکز نویسنده بر این است که چگونه فوتبال، هولوکاست و زندگی روزمره‌ی مردم هلند در هم تنیده شدند و سرنوشت جامعه‌ی یهودی و باشگاه آژاکس را تحت تأثیر قرار دادند. کوپر نشان می‌دهد که فوتبال در این کشور صرفاً یک بازی نبود، بلکه بستری بود برای بازتاب شرایط تاریخی و اجتماعی هلند در دوران جنگ جهانی دوم. در این اثر که با عنوان اصلی Ajax, the Dutch, the War منتشر شده است، هولوکاست، جنگ و جامعه‌ی یهودیان آمستردام از زاویه‌ای ورزشی به تصویر کشیده می‌شوند. به باور کوپر، برای درک عمیق فوتبال هلند باید تاریخ جنگ جهانی دوم و تأثیر آن بر این سرزمین را شناخت. او پیش‌تر با کتاب «فوتبال علیه دشمن» جایزه‌ی بهترین کتاب ورزشی سال را برده بود و این بار نیز با همین رویکرد پژوهشی، با عبور از «دروازه‌ی فوتبال»، وارد تاریک‌ترین سال‌های جنگ در اروپا می‌شود. کوپر در کتاب «آژاکس، هلندی‌ها و جنگ جهانی دوم» به بازخوانی عرصه‌هایی می‌پردازد که اغلب مورخان از ورود به آن‌ها پرهیز داشتند. او سرنوشت بازیکنان و اعضای باشگاه آژاکس را در دوران اشغال بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه فوتبال در میانه‌ی فجایع انسانی و ویرانی‌های جنگ، همچنان بخشی از حیات اجتماعی مردم هلند باقی ماند. این کتاب به‌ویژه با پرداختن به نقش بازیکنان آژاکس در دوره‌ای پرآشوب، تصویری متفاوت از معنای جنگ در اروپای اشغالی ارائه می‌دهد. پیش از جنگ، آمستردام به‌عنوان «شهر یهودیان و دوچرخه‌سواران» شناخته می‌شد. در محله‌ی یهودیان این شهر حدود هشتاد هزار نفر زندگی می‌کردند که بسیاری از آن‌ها در حرفه‌هایی چون تجارت پارچه، فروش موز و تراش الماس فعالیت داشتند. در شرق آمستردام، استادیوم آژاکس قرار داشت؛ باشگاهی که بعدها به یکی از مهم‌ترین تیم‌های تاریخ فوتبال هلند تبدیل شد و بازیکنانی بزرگ همچون یوهان کرایف را به فوتبال جهان معرفی کرد. در سال ۱۹۹۹، آژاکس به صدمین سالگرد تأسیس خود نزدیک می‌شد و در همان زمان، به‌عنوان بزرگ‌ترین تیم فوتبال هلند و دومین نهاد محبوب این کشور پس از خانواده‌ی سلطنتی شناخته می‌شد. با این حال، شایعاتی قدیمی درباره‌ی «یهودی بودن» این تیم تا دوران جنگ جهانی دوم همچنان در فضای عمومی وجود داشت؛ شایعاتی که باشگاه آن‌ها را همواره رد می‌کرد. همین مسئله موضوعی حساس و حل‌نشده درباره‌ی هویت تاریخی آژاکس باقی گذاشته بود. کتاب کوپر به روشنی نشان می‌دهد که فوتبال چگونه به نقطه‌ی برخورد هولوکاست و زندگی روزمره‌ی مردم هلند تبدیل شد. آژاکس، همچون خود جامعه‌ی هلند، از دل رویدادهای تاریخی عبور کرد اما سکوت باشگاه در برابر دوران اشغال و سرنوشت یهودیان برای نویسنده شگفت‌انگیز بود. مرور دقیق این سکوت و افشای آن، ارزش اصلی کتاب را شکل می‌دهد. کوپر در حالی ماجرای آژاکس دوران جنگ را روایت می‌کند که بسیاری از مورخان دیگر از پرداختن به اعضای کشته‌شده‌ی باشگاه منع شده بودند. همین کمبود منابع و محدودیت‌های تاریخی، جایگاه این کتاب را ممتاز کرده و آن را به منبعی ارزشمند برای شناخت رابطه‌ی میان فوتبال، تاریخ و جامعه‌ی هلند بدل ساخته است.