کتاب مقدس و نامقدس اثر میرچا الیاده، ترجمه نصرالله زنگویی، انتشارات سروش

کتاب «مقدس و نامقدس» با زیرعنوان «ماهیت دین»، اثری ماندگار از میرچا الیاده، مورخ و فیلسوف برجسته دین است که نخستین‌بار در سال ۱۹۶۱ منتشر شد. این کتاب به بررسی دوگانگی میان امر مقدس و نامقدس (سکولار) در تجربه‌های انسانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این تقابل بنیادین، بخش جدایی‌ناپذیر از درک بشر از جهان و هستی است. الیاده کتاب خود را با شرح مفهوم امر مقدس آغاز می‌کند. او امر مقدس را نیرویی خلاق و الهی می‌داند که در جهان از طریق سلسله‌مراتب و نشانه‌های خاص ظهور می‌یابد. یکی از مهم‌ترین عرصه‌های آشکار شدن امر مقدس، لحظه‌هایی است که در آن امر قدسی وارد قلمرو امر نامقدس می‌شود؛ برای نمونه در آیین‌های دینی همچون حضور در مناسک یا تماس با اشیای مقدس، همانند نان مقدس در سنت مسیحی. به باور الیاده، برای انسان دیندار، هر لحظه و هر موقعیت می‌تواند فرصتی برای ارتباط با خدا باشد. این ارتباط، زندگی روزمره را از سطحی صرفاً مادی و بی‌معنا، به مرتبه‌ای مقدس و سرشار از معنا ارتقا می‌دهد و هستی انسانی را در قالب نظمی کیهانی و الهی قرار می‌دهد. ساختار کتاب بر پایه چهار بُعد اساسی شکل گرفته است: مکان، زمان، طبیعت، و چرخه زندگی و مرگ انسان. در هر فصل، الیاده نشان می‌دهد که امر مقدس چگونه در این ابعاد نفوذ می‌کند و تجربه انسانی را متحول می‌سازد. او با بهره‌گیری از نمونه‌هایی نظیر ساخت خانه، فعالیت‌های کشاورزی و حتی روابط جنسی، توضیح می‌دهد که توجه به امر قدسی در فرهنگ‌های مذهبی، به زندگی معنا، قدرت و چارچوب اخلاقی می‌بخشد. «مقدس و نامقدس» تنها کتابی در حوزه دین‌پژوهی نیست؛ این اثر همچنین مقدمه‌ای برای مطالعه تاریخ دین، انسان‌شناسی فلسفی، پدیدارشناسی و حتی روان‌شناسی محسوب می‌شود. مخاطبان آن نه‌تنها پژوهشگران علوم انسانی و دینی، بلکه هر فردی است که به دنبال شناخت ابعاد وجودی انسان، فراتر از جهان صرفاً مادی است. الیاده در پایان بحث می‌کند که حتی انسان مدرن، با وجود تصور سکولار و مادی‌گرایانه از زندگی، همچنان به‌طور ناخودآگاه با امر مقدس در ارتباط است. به این ترتیب، کتاب «مقدس و نامقدس» نه‌فقط تحلیلی از دین، بلکه دریچه‌ای به فهم ریشه‌های معنابخشی و تجربه قدسی در زندگی بشر به شمار می‌آید.