کتاب First Person Singular اثر هاروکی موراکامی، انتشارات معیار علم

کتاب «اول شخص مفرد» نوشته‌ی هاروکی موراکامی نخستین‌بار در ۱۸ ژوئیه‌ی ۲۰۲۰ منتشر شد و مجموعه‌ای از هشت داستان کوتاه را دربرمی‌گیرد. همه‌ی داستان‌ها با زاویه‌ دید «اول شخص مفرد» روایت می‌شوند؛ روایتی که هم‌زمان حال‌و‌هوایی خاطره‌گون، تأمل‌برانگیز و مرزی میان واقعیت و خیال دارد. این شیوه‌ی روایت، امضای دیرآشنای موراکامی را با خود همراه کرده است: راویانی اغلب مرد، میانسال، اهل تفکر و درگیر دغدغه‌هایی چون موسیقی، بیسبال و حافظه. داستان‌های این مجموعه بیشتر از آنکه به بسط پیرنگ متکی باشند، شبیه گفت‌وگوهایی درونی‌اند؛ مسیری برای بازتاب احساسات فروخفته، یادهای محو و نوعی اندوه خاموش. نثر موراکامی همچنان روشن و موجز است؛ نه آن‌چنان نمایشگر که از واقع‌گرایی فاصله بگیرد و نه آن‌قدر تخت که از انتقال لایه‌های پنهان معنا بازبماند. صدای راویان غالباً حالتی از مهربانی خنثی یا فاصله‌ی عاطفی دارد؛ ویژگی‌ای که برخی منتقدان آن را آرامش‌بخش دانسته‌اند و برخی دیگر بی‌روح و خنثی. درون‌مایه‌های اصلی کتاب حول مفاهیمی چون هویت، حافظه، مالیخولیا و گذر زمان در زندگی فردی می‌چرخند. نشانه‌هایی از موسیقی جاز، آثار بیتلز، خاطرات عاشقانه‌ی بی‌صدا و علاقه به بیسبال به‌طور مداوم در متن حضور دارند و با حافظه‌ی فرهنگی و عاطفی شخصیت‌ها پیوند می‌خورند. از میان داستان‌ها، «کریم»، «با بیتلز»، «کارناوال» و «مجموعه شعر پرستوهای یاکولت» بیش از سایرین برجسته‌اند. همچنین داستان پایانی با عنوان «اول شخص مفرد» حال‌و‌هوایی وجودی‌تر دارد؛ جایی که راوی در خیابانی سرد و با لباسی رسمی قدم می‌زند، دچار انفصال و گسیختگی هویت می‌شود و انگار پاسخی موهوم به پرسشی بنیادین ارائه می‌دهد: «من کیستم و در غیاب عشق و حافظه چه چیزی از من باقی می‌ماند؟» واکنش منتقدان به انتشار «اول شخص مفرد» متفاوت بوده است. روزنامه‌ی گاردین سبک نوشتاری کتاب را «روی حالت کنترل کروز» توصیف کرده؛ آرام، کم‌خطر اما مطمئن. نشریه‌ی کرکوس آن را افزوده‌ای ارزشمند برای کتابخانه‌ی دوستداران موراکامی دانسته است. با این حال، برخی منتقدان شخصیت‌های زن را فاقد عمق و بیشتر ابزاری برای برانگیختن درون‌نگری مردانه معرفی کرده‌اند. در مقابل، گروهی دیگر همین سکوت و کم‌نمایی را نقطه‌ قوت مجموعه می‌دانند؛ داستان‌هایی آرام و بی‌ادعا که بدون اغراق، لایه‌های پنهان آگاهی فردی را برملا می‌سازند. کتاب «اول شخص مفرد» بیش از آنکه در پی ارائه‌ی پندهای اخلاقی یا نقطه‌های اوج دراماتیک باشد، همچون سکوتی میان دو نت موسیقی عمل می‌کند؛ فضایی که در آن خاطره، حسرت و گمگشتگی در هم می‌آمیزند. این مجموعه خواننده را نه به جست‌وجوی پاسخ، بلکه به هم‌قدمی در مسیری از مرور گذشته، اندیشیدن به یادهای محو و کاوش در هویت دعوت می‌کند. ممکن است برخی خوانندگان، روایت‌ها را کم‌جان یا فاقد نوآوری بیابند؛ اما برای کسانی که به جهان موراکامی خو کرده‌اند، همین پژواک آشنا و آرام است که معنا می‌آفریند. در نهایت، «اول شخص مفرد» صدایی آرام، درون‌نگر و گاه تلخ از مردانی اندیشناک و تنها ارائه می‌دهد؛ شخصیت‌هایی که در پس‌زمینه‌ای از موسیقی، خاطره و مالیخولیا به گذشته چشم می‌دوزند. این داستان‌ها از ما نمی‌خواهند پاسخی قطعی بیابیم، بلکه ما را به درنگ و پرسش فرا می‌خوانند: «آیا این خاطره بود یا خیال؟ آیا آنچه رخ داد، واقعی بود یا تنها در ذهنم باقی ماند؟» و شاید اساسی‌ترین پرسش این باشد: «در دل این سکوت، آیا هنوز کسی هست که صدایم را بشنود؟»