کتاب چهار رساله در باب زندگی اثر لوکیوس آنایوس سنکا، ترجمه محمدعلی شامخی، انتشارات نقش و نگار

کتاب «چهار رساله در باب زندگی» مجموعه‌ای ارزشمند از چهار مقاله نوشته‌ی سه فیلسوف برجسته‌ی دوران باستان است. مقاله‌ی نخست با عنوان «درباره‌ی زندگی خصوصی» به قلم سنکا، فیلسوف رواقی، نگاشته شده است. مقاله‌ی دوم نیز به سنکا تعلق دارد و با نام «درباره‌ی آرامش ذهن» شناخته می‌شود. سومین مقاله با عنوان «فرمان‌هایی در باب زناشویی (اندرزی به عروس و داماد)» اثری از پلوتارک، فیلسوف و تاریخ‌نگار یونانی است. چهارمین و آخرین مقاله‌ی این کتاب، «نامه‌ی فرفوریوس به همسرش مارکلا» نام دارد که به قلم فرفوریوس، فیلسوف نوافلاطونی و از شاگردان برجسته‌ی فلوطین، نوشته شده است. این اثر نخستین جلد از مجموعه‌ی «روزگار نخست» به شمار می‌آید؛ مجموعه‌ای که هدف اصلی آن آشنا کردن خوانندگان امروزی با فلسفه و اندیشه‌های فیلسوفان باستان است. انتشار این مجموعه با ترجمه‌ی آثاری از فیلسوفان که تاکنون به فارسی برگردانده نشده‌اند، فاصله‌ی زمانی میان امروز و سده‌های گذشته را از میان برمی‌دارد و امکان مواجهه‌ی مخاطب معاصر با اندیشه‌ی متفکرانی را فراهم می‌سازد که قرن‌ها پیش می‌زیسته‌اند. ترجمه‌ی مقالات این کتاب را محمدعلی شامخی بر عهده داشته و انتشارات نقش و روزگار آن را منتشر کرده است. در بخشی از مقدمه‌ی مقاله‌ی نخست آمده است: معنای عام واژه‌ی لاتینی «اوتیوم» معمولاً در ترجمه‌ها به‌صورت «فراغت» بازگردانده می‌شود، اما در اصل معنای خاصی از آن مد نظر بوده است؛ یعنی فراغت از وظایف اجتماعی و رهایی از مسئولیت‌های عمومی. سنکا در این مقاله از چنین معنای خاصی دفاع می‌کند و نشان می‌دهد که بیشتر از هر چیز دل‌مشغول گسستن انسان از قید و بندهای وظایف اجتماعی است تا بتواند خلوت خود را به علایق فرهنگی و فلسفی اختصاص دهد. به همین دلیل عنوان این مقاله «درباره‌ی زندگی خصوصی» ترجمه شده و نه «درباره‌ی فراغت» که در ترجمه‌های رایج دیده می‌شود. سنکا بیش از هر نوشته‌ی دیگر خود در همین رساله‌ی «درباره‌ی زندگی خصوصی» به بررسی نظری این موضوع پرداخته است. دفاع او از زندگی خصوصی، نه به عنوان گریزی از مسئولیت برای افراد عادی، بلکه به عنوان بخشی از رفتار شایسته‌ی یک انسان خردمند رواقی مطرح می‌شود؛ انسانی که به کمال رسیده است. در این چارچوب، فراغت و زندگی خصوصی به‌عنوان بایسته‌های اندیشه و تعالی روح انسانی فهمیده می‌شوند، نه همچون محدودیت‌هایی که گریبانگیر افراد متوسط‌الحال، نظیر پاولینوس، سرنوس یا حتی خود سنکا است.