کتاب رویت سعیده اثر هیوبرت دریفوس، ترجمه زانیار ابراهیمی، انتشارات هرمس

رویت سعیده سومین جلد از مجموعۀ «به روایت هیوبرت دریفوس» است؛ اثری که در آن زانیار ابراهیمی به بازگویی شرح دریفوس بر کمدی الهی می‌پردازد. دریفوس با پیروی از اندیشه‌های هایدگر، آثار هنری را به دو دسته تقسیم می‌کند: آثاری که در حکم «شعر زمانۀ عسرت» هستند و آثاری که توانسته‌اند فرهنگی را پیرامون خود گرد آورند و بدرخشند؛ آنچه به معنای دقیق کلمه «اثر هنری» نامیده می‌شود. در دو جلد نخست این مجموعه، یعنی مرا اسماعیل صدا کن و دلدادۀ زمین، به دو نمونه از آثار هنری در معنای نخست پرداخته شد. دریفوس با ارجاع به هایدگر، که هولدرلین را شاعر زمانۀ عسرت آلمان می‌دانست، رمان موبی‌دیک را شعر زمانۀ عسرت آمریکا می‌خواند؛ به همین قیاس می‌توان برادران کارامازوف را شعر زمانۀ عسرت روسیه دانست. اما کمدی الهی دانته درست در نقطۀ مقابل این آثار قرار می‌گیرد، چراکه به تعبیر دریفوس منسجم‌ترین بیان ورود به آنتوتئولوژی در قرون وسطی است. همین ویژگی سبب می‌شود که کمدی الهی در ردیف آثار هنری جای گیرد و نه در زمرۀ اشعار زمانۀ عسرت. اگر بخواهیم به‌اختصار جمع‌بندی کنیم، شعرهای زمانۀ عسرت راهی برای خروج از وضعیت تاریخی نشان می‌دهند، در حالی‌ که آثار هنری دروازه‌ای برای ورود به یک فرهنگ و یک شیوۀ خاص از بودن به شمار می‌روند. نمونه‌ای از همین فرآیند آراستگی را می‌توان در سرگذشت خود کمدی الهی مشاهده کرد: دانته در ابتدا اثر خود را تنها «کمدی» نامیده بود؛ اما چند قرن بعد، حیاتی که در پیرامون اثر شکل گرفت و آن را به بخشی از فرهنگ زنده بدل ساخت، تقدسی به متن بخشید که در عنوان «الهی» متجلی شد و هویت تازه‌ای بدان داد. شرح دریفوس از کمدی الهی با ظهور مسیح آغاز می‌شود؛ مسیحی که در مقام خدای بازسازندۀ نظم، در مرکز تلاش حواریون و رسولان برای مفصل‌بندی قرار دارد. او مسیر گذار از یهودیت به مسیحیت را ترسیم می‌کند و سپس به شخصیت‌های محوری همچون یوحنا و پولس می‌پردازد. پس از آن، به آگوستین با رویکرد افلاطونی‌مآب اشاره می‌کند و در ادامه، به اهمیت ترجمۀ آثار ارسطو از زبان عربی به لاتین می‌رسد. دریفوس نهایتا این مسیر را با بررسی برجسته‌ترین مفصل‌بندی‌های فلسفی و ادبی مسیحیت ارسطومآب، یعنی جامع الهیات و کمدی الهی، به پایان می‌برد.