کتاب راز و رمز هنر دوبله در ایران اثر ایوب شهبازی، انتشارات روزنه کار

از روزهای آغازین فیلم‌سازی در ایران، انسان‌های خلاق و جسوری وارد عرصه سینما شدند که با دلسوزی، شجاعت و پشتکار، توانستند این هنر نوپا را سرپا نگه دارند و مسیر موفقیت آن را هموار کنند. درخشان‌ترین نمونه، عبدالحسین سپنتا، بزرگمرد تاریخ سینمای ایران است که با ساخت نخستین فیلم ناطق ایرانی به نام «دختر لر»، تحولی بنیادین در سینما ایجاد کرد. دوازده سال بعد، دکتر اسماعیل کوشان نخستین فیلم دوبله‌شده را با عنوان «دختر فراری» در سینما کریستال به نمایش گذاشت. این اثر که در استودیو سس فیلم ترکیه به زبان فارسی دوبله شده بود، با استقبال کم‌نظیر مخاطبان روبه‌رو شد. پس از آن، در سال ۱۳۳۰، الکساندر آقابابیان با دوبله و نمایش فیلم «سرگذشت فریدون بینوا» در سینما دیانا، فروشی حیرت‌انگیز رقم زد و عملاً آغازگر دوران تازه‌ای برای صنعت دوبله در ایران شد. هرچند این حرکت اولیه ارزشمند بود، اما نقطه اوج دوبله در ایران در دهه چهل رقم خورد؛ دورانی که سینمای ایران حتی از دو کشور بنیان‌گذار هنر دوبله، یعنی فرانسه و ایتالیا، پیشی گرفت. در همین سال‌ها، دوبله شاهکارهای سینمای جهان چون «اسپارتاکوس»، «بربادرفته»، «لورنس عربستان»، «اشک‌ها و لبخندها» و «بانوی زیبای من» توسط صداپیشگان و مدیران دوبلاژ ایرانی، صنعت دوبله کشور را در سطح جهانی مطرح کرد. تلاش و دانش مدیران دوبلاژ و هنر بی‌بدیل صداپیشگان موجب شد این نسخه‌های دوبله نه‌تنها ماندگار شوند، بلکه پس از گذشت چندین دهه هنوز هم به‌عنوان نمونه‌های شاخص دوبله در جهان شناخته شوند. نام‌های بزرگی در تاریخ دوبله ایران جاودانه است؛ منوچهر اسماعیلی، سلطان بی‌رقیب تیپ‌سازی؛ چنگیز جلیلوند با صدا و حنجره جادویی؛ ابوالحسن تهامی با استعداد شگفت‌انگیز به‌ویژه در آنونس‌گویی؛ احمد رسول‌زاده با صدای مخملین و مدیریت دوبلاژ پرتوان؛ خسرو خسروشاهی با لحنی لطیف و اثرگذار؛ لطیف زمانی‌ک با شخصیت منحصربه‌فرد و گویندگی در نقش آلن دلون؛ عطاالله کاملی با صدایی استثنایی؛ ایرج ناظریان با اوج قدرت صدا؛ پرویز بهرام با طنین نافذ و دلنشین؛ هوشنگ لطیف‌پور، گوینده‌ای تکرارنشدنی و روایتگری مسحورکننده؛ همچنین بانوانی همچون ژاله کاظمی و شهلا ناظریان و استادانی چون داریا رفعت، هاشم‌پور، ناصر طهماسب و در نهایت علی کسمایی، پدر دوبله ایران، که با تلاش بی‌وقفه خود، پایه‌های این هنر را استوار ساختند. این پیشگامان با عشق به سینما و هنر صدا، دوبله ایران را به نقطه‌ای رساندند که هنوز هم نام و یادشان به‌عنوان تاریخ‌سازان واقعی این صنعت زنده است.