کتاب مجموعه مقالات همایش ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ انتشارات سوره مهر

کتاب حاضر جلد اول از مجموعه مقالات همایش ۱۵ خرداد۱۳۴۲ است که به همت دفتر ادبیات انقلاب اسلامی منتشر شده است این جلد به زمینه‌ها و بسترهای واقعه ۱۵ خرداد می‌پردازد. بازداشت امام خمینی در سحرگاه چهارشنبه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ که در پی سخنرانی شدیدالحن ایشان در ۱۳ خرداد مصادف با روز عاشورای همان سال انجام گرفت، نقطه آغازی بر پایان حکومت پهلوی شد. مورخین و اندیشمندان تاریخ معاصر و علوم سیاسی،‌ نظریات متفاوتی دربارهٔ ماهیت، علل و سرانجام این قیام عرضه کرده‌اند. علت اصلی این قیام، بازداشت یک مرجع دینی بود که براساس اصول قانون اساسی مشروطیت، نه تنها مصونیت داشت،‌ بلکه خود از عوامل جلوگیری از انحراف حاکمیت از قوانین اسلام به شمار می‌رفت. با بازداشت وی، قیامی آغاز شد که به نقل از عوامل حکومت پهلوی، اگر تا بعدازظهر ادامه می‌یافت، سرنگونی حکومت شاه حتمی بود. این حرکت، پس از کودتای امریکایی ـ انگلیسی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، نخستین رویارویی علنی و گسترده حکومت با مردم بود؛ چه پیش از آن و حتی در ماجرای کودتا، مردم کمتر در صحنه حاضر بودند و حکومت نیز همیشه مخالفین خود را عده‌ای معدود معرفی می‌کرد که تاب اصلاحات و توسعه کشور را ندارند؛ امّا این حرکت، نادرست بودن این ادعا را ثابت کرد. قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ در بطن خود، قابلیت انقلاب عظیم مردمی را داشت، امّا نتوانست همه مؤلفه‌های انقلاب را از قوه به فعل درآورد. انقلاب اسلامی ۱۳۵۷، ادامه حرکتی بود که از سال ۱۳۴۲ آغاز شده بود و این‌بار، گسترده‌تر و دقیق‌تر به بار نشست و بساط شاهنشاهی را از ایران برچید. پس از گذشت بیش از چهل سال از این واقعه، دفتر ادبیات انقلاب اسلامی برآن شد تا در همایش یک روزه علمی ـ پژوهشی به برررسی «زمینه‌ها و بسترها» ی این حرکت بپردازد. اولین فراخوان پذیرش مقاله در سال ۱۳۸۵ منتشر شد، امّا تا خرداد سال ۱۳۸۶ شمار مقالات منتخب به حد نصاب نرسید و برگزاری این همایش به خرداد ۱۳۸۷ موکول گردید. در مجموع ۸۷ مقاله به دبیرخانه همایش ارسال شد که از این تعداد چهل مقاله برای چاپ در مجموعه مقالات همایش برگزیده شد. که خانمها اعظم ذبیحی و سیده مریم موسوی آنها را ویرایش کردند. مجموعه دوجلدی که پیش‌روی شماست شامل چهل مقاله و دو سخنرانی است. جلد نخست، سخنرانی افتتاحیه آیت‌الله هاشمی رفسنجانی ـ رئیس محترم مجلس خبرگان رهبری ـ و هجده مقاله را در ده موضوع در خود جای داده است: امام خمینی؛ فیضیه؛ انقلاب سفید؛ محرم؛ دانشجویان؛ بازار؛ مشهد؛ تبریز؛ خاطرات. جلد دوم که ۲۲ مقاله را در خود جای داده، به موضوعات زیر پرداخته است: اسرائیل و صهیونیسم؛ بهاییت؛ دولت علی امینی؛ دولت اسدالله علم؛ دین‌ستیزی حکومت پهلوی؛ حاکمیت پهلوی؛ نظام بین‌الملل؛ دولت جعفر شریف‌امامی. دفتر ادبیات انقلاب اسلامی، ضمن سپاس از همه دست‌اندرکاران برگزاری این همایش، امیدوار است این همایش توانسته باشد در شناساندن هرچه بیشتر تاریخ انقلاب اسلامی و تبیین هرچه صحیح‌تر ریشه‌های این حرکت، گامی هرچند کوچک بردارد. امید است اندیشمندان و صاحبان قلم، پس از مطالعه و ارزیابی این مجموعه، نظریات خود را به دبیرخانه همایش ارسال دارند تا در برگزاری همایش‌های بعدی مدنظر قرار گیرد. پایگاه اینترنتی پانزده خرداد به نشانی www.۱۵khordad۴۲.com نیز که هم‌زمان با همین همایش افتتاح شد، انعکاس مقالات، گزارشها و مطالب مرتبط با همین موضوع تاریخی می‌پردازد و درگاه ارتباطی علاقه‌مندان با ستاد همایش است.