کتاب ترانه‌های خیام اثر صادق هدایت، انتشارات بدرقه جاویدان

فلسفه خیام که در رباعیات او آشکار می‌شود، برای شخصیت‌هایی چون صادق هدایت که همواره با مسئله پوچی دست‌وپنجه نرم می‌کردند، همچون کلیدی راهگشا جلوه می‌کند. هدایت معتقد بود این رباعیات کوتاه اما عمیق، بسیاری از مسائل مهم و تاریک فلسفه را که در طول تاریخ ذهن انسان را سرگردان ساخته، بازتاب می‌دهند؛ مسائلی همچون افکاری که به اجبار بر او تحمیل شده است و اسراری که همواره لاینحل باقی مانده‌اند. صادق هدایت شیفته عمر خیام بود و پژوهش‌های متعددی در این زمینه انجام داد که سرانجام به چاپ آثاری چون «ترانه‌های خیام» و «رباعیات عمر خیام» انجامید. انتشار این دو کتاب برای سال‌ها با محدودیت مواجه بود، تا آنکه برادرزاده او مجموعه‌ای از نوشته‌ها و تحقیقات هدایت درباره خیام را گردآوری کرد. این نسخه علاوه بر مقدمه‌ای توضیحی، شامل همه مطالبی است که خود هدایت درباره خیام نوشته و در عین حال هر دو اثر «ترانه‌های خیام» و «رباعیات عمر خیام» را نیز دربر می‌گیرد. کتاب نخست، «رباعیات عمر خیام»، علاوه بر شرح حال کوتاهی از زندگی خیام، شامل ۲۰۱ رباعی است که هدایت صحت انتساب آن‌ها به خیام را معتبر می‌دانست. کتاب دوم با عنوان «ترانه‌های خیام» در بخش‌های مقدمه، خیام فیلسوف، خیام شاعر و ترانه‌ها تنظیم شده است و در آن ۱۰۶ رباعی گردآوری شده که هدایت آن‌ها را منسوب به خیام می‌شناخت. به طور کلی، این دو کتاب نه تنها منبعی ارزشمند برای شناخت شخصیت و اندیشه‌های حکیم عمر خیام به شمار می‌آید، بلکه نشان‌دهنده آن است که صادق هدایت دیدگاه خود درباره جهان و فلسفه زندگی را تا اندازه‌ای از زبان خیام بیان کرده و در لابه‌لای آثار او بازتاب داده است.