کتاب وداع با پرولتاریا اثر آندره گورز، ترجمه مصطفی رحیمی (1305)، انتشارات فرهنگ نشر نو

ما ناگزیر از پذیرش این واقعیت هستیم که بحران نهفته در ساختارهای سرمایه‌داری وجود دارد؛ اما ناگزیریم برای وضعیتی زندگی کنیم که در آن «بحران دائمی» به‌عنوان امری طبیعی به ما تحمیل نشود. اقتصاددانان لیبرال با لحنی پر از تبختر به ما گوشزد می‌کنند که باید به «انسان طبیعی» و «زندگی طبیعی» احترام بگذاریم و تلاش نکنیم ماهیت انسان را تغییر دهیم. این سخن همان‌قدر تناقض‌آمیز است که اگر کسی هر روز در دریا بمبی منفجر کند و بعد به ساحل‌نشینان بگوید: طبیعی‌ست که هر روز سونامی سرتان خراب شود و باید آن را بپذیرید! ما اما می‌دانیم که باید از این منطق عبور کرد؛ باید «بحران» را از حالت طبیعی‌بودن بیرون کشید و دوباره آن را به سطح آگاهی جامعه انسانی بازگرداند. تنها با رد کردن همه‌ی پیش‌فرض‌ها و نگاه کردن به آن‌ها با چشمانی باز می‌توان افقی تازه بنا کرد. آندره گرز در کتاب «وداع با پرولتاریا: آن‌سوی سوسیالیسم» همین مسئله را پیش می‌کشد. او از دل وضعیت ممتد استیصال و تنگنای زیستن در بحران، به این نتیجه می‌رسد که حتی از مارکسیسم هم باید گذر کرد، اگر قرار است وحشت سرمایه‌داری را پشت سر بگذاریم و آزادی واقعی را تجربه کنیم. «وداع با پرولتاریا» کتابی‌ست درباره‌ی ایده‌ی انحلال؛ انحلال همه‌ی برساخته‌های فکری که محصول سنت‌های پیشینی است. گرز یادآوری می‌کند زمانی که خودِ نظام سرمایه‌داری طبقه‌ی کارگر و جنبش‌های کارگری وابسته به آن را ساخته و بازتولید کرده است، دیگر چگونه می‌توان همچنان در همان مسیر پیش رفت؟ او می‌گوید سرمایه‌داری حتی می‌داند بدون چرخیدن چرخ‌های ماشین‌اش هم چگونه به حیات خود ادامه دهد. در این‌جاست که گرز افقی تازه را طرح می‌کند؛ افقی عملی که بر تغییر رابطه‌ی میان کارگر و کارفرما تأکید دارد، چراکه نه‌فقط کار، بلکه زندگی، شهر و کل جامعه نیازمند دگرگونی است. ایده‌ی بنیادی کتاب بر ضرورت این تغییرات عمیق متمرکز است. تغییر نه بر اساس نسخه‌های تحمیلی، بلکه بر مبنای نیازهای واقعی انسان معاصر؛ تغییری که به گسترش روزافزون قلمرو آزادی منجر شود و افق‌های تازه‌ای برای زیستن فراتر از منطق سرمایه‌داری بگشاید.