کتاب انسانگرایی در تفکر اسلامی اثر محمد آرگون، ترجمه احسان موسوی خلخالی، انتشارات طرح نقد

کتاب «انسان‌گرایی در تفکر اسلامی» نوشته محمد آرگون توسط انتشارات طرح نقد منتشر شده است. این اثر برجسته‌ترین کتاب محمد آرگون، متفکر نواندیش و اندیشمند شناخته‌شده جهان اسلام به شمار می‌رود. آرگون در این پژوهش می‌کوشد با بررسی متون کلاسیک برخی متفکران اسلامی همچون ابن‌مسکویه و ابوحیان توحیدی، که بیشتر به قرن چهارم هجری تعلق دارند، ریشه‌های عمیق گرایش به اومانیسم و انسان‌گرایی را در بستر فرهنگ اسلامی بازشناسد. به باور این اندیشمند برجسته، انحطاط و گسستی که فرهنگ انسان‌گرایانه در تمدن اسلامی تجربه کرده است، تنها با رجوع به تحولات درونی مکتب‌ها و جریان‌های دینی توضیح‌پذیر نیست، بلکه نیازمند واکاوی جامعه‌شناختی دقیق است. کافی نیست که تنها بگوییم سلطه مکتب اشعری بر عقلانیت اعتزالی، موجب پژمردگی روح اومانیستی در اسلام شد. او تأکید می‌کند که پژوهشگران باید به عوامل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بیرون از حوزه دین، به‌ویژه پدیده جهانی شدن، بیش از عوامل صرفاً درون‌دینی توجه کنند. همچنان‌که ریشه‌های انحطاط جریان روشنگری در تمدن غرب و پیدایش پدیده‌های فاجعه‌باری چون نازیسم و فاشیسم را نمی‌توان تنها به عقلانیت روشنگری فروکاست، بحران انسان‌گرایی اسلامی نیز باید در پیوند با بسترهای گسترده و پیچیده اجتماعی و تاریخی تحلیل شود.