کتاب آزاد اثر لیا اوپی، ترجمه علیرضا شفیعی نسب، انتشارات ترجمان

لیا، دخترک یازده‌سالۀ آلبانیایی، دنیای کودکانه‌اش را با عشق به استالین، عمو انور و رویای جامعه‌ای آزاد و بی‌طبقه می‌سازد. پدر و مادرش با احتیاط بسیار، از نقد حکومت در حضور او پرهیز می‌کنند و تنها گاهی در پچ‌پچ‌های شبانه از خویشاوندانی سخن می‌گویند که به «دانشگاه» رفته‌اند؛ کنایه‌ای روشن از کسانی که گرفتار نظام سیاسی شده‌اند. آن‌ها بهانه‌هایی می‌آورند تا توضیح دهند چرا عکس انور خوجه را قاب نمی‌کنند. اما سرانجام با فرو ریختن دیوار برلین، پایه‌های استوار جامعۀ آلبانی نیز به لرزه درمی‌آید. در میدان اصلی شهر، دانشجویان معترض مجسمۀ استالین را پایین می‌کشند و سر آن را از تن جدا می‌کنند. خیابان‌ها پر از جمعیت خشمگین می‌شود، آشوب بالا می‌گیرد و تاریخِ آشنا برای دخترک به ناگاه فرو می‌ریزد. از این پس واژه‌هایی تازه به گوش می‌رسد: «جامعۀ مدنی»، «اصلاحات ساختاری» و «آزادی زنان». زبان سیاست تغییر کرده و ژست‌های تازه‌ای جایگزین شده است؛ در پس این دگرگونی‌ها نیز رازهایی نو پدید می‌آید. کتاب روایت‌گر این دگرگونی‌ها، نوشتۀ لیا اوپی ـ استاد نظریۀ سیاسی در مدرسۀ اقتصاد لندن ـ است؛ کسی که با نگاهی تیزبین، طنزی ظریف و قلمی روان، زندگی خود و مردم آلبانی را در بستر سیاست بازگو می‌کند. او در میان خاطرات و روایت‌ها، پرسش‌هایی بنیادین را پیش روی خواننده می‌گذارد: آزادی حقیقی چیست؟ چه کسانی واقعاً آزادند؟ و چرا هرگاه نوبت به عمل می‌رسد، عمارت باشکوه آرمان‌هایمان به ویرانه‌ای فرو می‌ریزد؟