کتاب شب‌هنگام هر خونی سیاه است اثر داوید دیوپ، ترجمه نازنین عرب، انتشارات ستاک

بسیاری بر این باورند که ماجرا از روزی آغاز شد که گاوریلو پرنسیپ صرب، در خیابانی خاکی در سارایوو و درست مقابل آن کلاه‌فروشی مشهور، آرشیدوک فرانتس فردیناند را ترور کرد. اما حقیقت آن است که سال‌ها پیش از آن حادثه، بسیاری از امپراتوران اروپا تصمیم خود را برای آغاز جنگ بزرگ گرفته بودند. فرانتس یوزف اول، امپراتور سالخورده و بی‌خرد اتریش – مجارستان، نیکلای دوم، امپراتور خرافاتی و مضطرب روسیه، جورج پنجم، پادشاه بریتانیا و بازیچه‌ی سیاسیون لژهای لندن، و همچنین ویلهلم دوم، امپراتور آلمان خشن و بدزبان، همگی در پی اجرای نقشه‌ای بودند که به بهای جان بیش از ده میلیون انسان تمام شد؛ جنگی که چهار سال ادامه یافت و همان‌گونه که می‌خواستند، میلیون‌ها مرگ را رقم زد. در میانه‌ی این کشتار، عده‌ای نیز زنده ماندند؛ اما آنان بیش از مردگان، به مرگ نزدیک شدند. پدربزرگ دیوید دیوپ از جمله کسانی بود که در جنگ جهانی دوم حضور داشت. دیوپ، نویسنده‌ی رمان «شب‌هنگام هر خونی سیاه است»، تجربه‌های ناگفته‌ی پدربزرگش را با سرگذشت سنگالی‌هایی که در جنگ جهانی اول در ارتش فرانسه جنگیدند، درهم تنید. او با الهام از سال‌ها سکوت پدربزرگ کهنسالش، روایتی خلق کرد که به سرگذشت یکی از ۱۳۵ هزار سرباز سنگالی حاضر در خطوط مقدم جنگ اول پیوند می‌خورد. این رمان در فرانسه با عنوان «برادر روحی» شناخته شد و در ترجمه‌ی انگلیسی با نام «شب‌هنگام هر خونی سیاه است» منتشر شد. داستان، حکایت سربازی است که پس از مرگ رفیق دیرینه‌اش، در ورطه‌ی جنونی سهمگین فرو می‌غلتد. در او تاریک‌ترین و سبعانه‌ترین سویه‌های انسانی بیدار می‌شود و شعله‌ی نفرتی بی‌پایان از دشمن، او را تا مرزهای جنون می‌کشاند. «شب‌هنگام هر خونی سیاه است» نه فقط روایت یک سرباز، بلکه تکه‌ای از تاریخ است؛ تصویری از آن جنون جمعی که مرزهای انسانی را در می‌نوردد. این رمان نشان می‌دهد که آنچه جنگ به نام اخلاق، نجات وطن یا افسانه‌ی مام میهن بر دوش آدمی می‌گذارد، چیزی جز وهم و سراب نیست؛ و شاید هیچ سربازی هرگز به حقیقت این فریب پی نبرد.