کتاب فرهنگ توصیفی اگزیستانسیالیسم اثر جورج میرسون، ترجمه فرزان صدیقی، انتشارات پیله

کتاب حاضر به بررسی مکتب فلسفی اگزیستانسیالیسم می‌پردازد. نویسنده در این اثر، مقوله‌های متنوع اگزیستانسیالیستی را در قالب جستارهایی کوتاه و فشرده مطرح کرده و هم‌زمان به معرفی اندیشمندانی پرداخته است که چه در عرصه‌ی فلسفه و چه در حوزه‌ی ادبیات داستانی و نمایشنامه‌نویسی از برجسته‌ترین چهره‌های اگزیستانسیالیستی قرن‌های نوزدهم و بیستم به شمار می‌آیند. در این میان، شخصیت‌هایی چون کی‌یرکگور، نیچه، هایدگر، سارتر، کامو، دوبووار و بکت برجسته شده‌اند و نویسنده کوشیده است آثار شاخص و اندیشه‌های محوری این متفکران را به اختصار بازنمایی کند. از این جهت، مطالعه‌ی کتاب می‌تواند برای خواننده‌ی فارسی‌زبان در آشنایی و ورود به جهان اگزیستانسیالیسم سودمند و راهگشا باشد. با این حال، آنچه در این اثر کمتر مورد توجه بوده، زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی پیدایش و بالندگی اگزیستانسیالیسم در بستر سنت فلسفی غرب است؛ نکته‌ای که بدون شناخت آن، فهم کامل این جریان فکری دشوار خواهد بود. از همین رو، شایسته است در این مقدمه، به اختصار اما در پیوند با سبک نگارش کتاب، به بازنمایی خاستگاه‌ها و زمینه‌های ظهور اگزیستانسیالیسم پرداخته شود. در نیمه‌ی دوم قرن هجدهم میلادی، ایمانوئل کانت، فیلسوف بزرگ عصر روشنگری آلمان، با طرح نقد عقل نظری، سلطه‌ی بی‌چون‌وچرای عقل دکارتی را به چالش کشید. اندکی بعد و در ابتدای قرن نوزدهم، فیلسوف دیگر آلمانی، فردریش ویلهلم شلینگ، که به شدت از اندیشه‌های کانت اثر پذیرفته بود، با غایت‌مند دانستن طبیعت، فلسفه‌ی رمانتیک را پایه‌گذاری کرد. در همان دوران، آرمان‌های فلاسفه‌ی روشنگری به‌ویژه در بهره‌برداری ابزاری از طبیعت، پیشرفت‌های فناوری و غفلت از معنا و هستی انسان، مورد نقد و بازاندیشی جدی قرار گرفت. در نیمه‌ی نخست قرن نوزدهم، با گسترش اندیشه‌ی انتقادی نسبت به دستاوردهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مدرنیته، بذر اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی در آثار فیلسوف دانمارکی، سورن کی‌یرکگور، که خود از شاگردان شلینگ بود، بروز یافت. او را می‌توان نخستین متفکری دانست که مسائل وجودی، اضطراب فردی و ایمان شخصی را در برابر عقلانیت محض برجسته ساخت. در ادامه و در اواخر همان قرن، فردریش نیچه با تعمیق سنت نقادی و حمله به بنیادهای تفکر غربی از سقراط تا روزگار خود، بُعد تازه‌ای به اگزیستانسیالیسم بخشید. او اندیشه‌ی حاکم بر فلسفه‌ی غرب را زمینه‌ساز پیدایش نهیلیسم در جهان مدرن می‌دانست و با تبیین مسئله‌ی مرگ خدا و بحران معنا، پایه‌های اگزیستانسیالیسم متأخر را استوار ساخت.