کتاب کانت و پوپر اثر نعمت الله عاملی، انتشارات نقد فرهنگ

ایمانوئل کانت نخستین فیلسوفی بود که ایدۀ جسورانه‌ای را مطرح کرد مبنی بر این‌که عقل انسان قوانین خود را از دل طبیعت استخراج نمی‌کند، بلکه این عقل است که قوانینش را بر طبیعت تحمیل می‌نماید. همین اندیشۀ بدیع الهام‌بخش کارل پوپر، فیلسوف برجستۀ علم در قرن بیستم شد. پوپر، در ادامه و با الهام از کانت، بر این باور بود که جهانی که می‌شناسیم در حقیقت محصول تفسیر ما از واقعیت‌های مشاهده‌شده است؛ تفسیرهایی که همواره در پرتو نظریه‌هایی شکل می‌گیرند که به دست خود ما ساخته و پرداخته شده‌اند. این پیوند فکری، مهم‌ترین نقطۀ اشتراک کانت و پوپر به شمار می‌رود. با این حال، تفاوت اساسی پوپر با کانت در همین نکته پدیدار می‌شود: از نگاه پوپر، تلاش عقل برای تحمیل قوانین بر طبیعت همیشه موفق نیست و اغلب با ناکامی و شکست روبه‌رو می‌شود. بر خلاف کانت که بیشتر بر انسجام و کارآمدی این قوانین تأکید داشت، پوپر ناکامی عقل را بخش جدایی‌ناپذیر فرایند شناخت می‌دانست. پوپر بارها به دین بزرگ خود به اندیشۀ کانتی اذعان کرده است. او ایدۀ «عقلانیت انتقادی» خویش را وامدار کانت می‌دانست و خود را نه تنها در عرصۀ فلسفۀ علم یک کانتیِ غیرمتعصب معرفی می‌کرد، بلکه در اخلاق نیز پیرو اندیشه‌های کانت بود. او حتی نقد بنیانی خود بر حلقۀ وین را برآمده از مطالعۀ فلسفۀ کانت می‌دانست و خویش را هم‌پیمان کانت در برابر پوزیتیویسم و تجربه‌گرایی صرف معرفی می‌کرد.