کتاب بوته بر بوته اثر قاسم هاشمی نژاد، انتشارات هرمس

قاسم هاشمی‌نژاد از چهره‌های چندبعدی ادبیات معاصر ایران است؛ او هم مترجم بود و هم نویسندۀ یکی از مهم‌ترین رمان‌های پلیسی در ادبیات فارسی. علاوه بر تسلط بر ادبیات کلاسیک و آشنایی عمیق با جریان‌های مدرن، کارش را با روزنامه‌نگاری آغاز کرد و سال‌ها به نقد آثار ادبی پرداخت. حاصل بخشی از این فعالیت‌ها در کتاب «بوته بر بوته» گرد آمده است؛ مجموعه‌ای ارزشمند از نقدهای او که اکنون در دسترس خوانندگان امروز قرار دارد. کتاب «بوته بر بوته» چهل و چهار نقد ادبی را شامل می‌شود. بخش عمدۀ این نوشته‌ها ابتدا در روزنامۀ آیندگان بین سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱ منتشر شد و شماری نیز در همان سال در مجلۀ فردوسی به چاپ رسید. وجود این نقدها در یک کتاب واحد، فرصتی است برای مخاطبان جدید تا با نگاه تحلیلی و دقت نظر هاشمی‌نژاد آشنا شوند. مجلد با مقدمه‌ای خواندنی از جعفر مدرس صادقی آغاز می‌شود؛ کسی که هم از دوستان نزدیک هاشمی‌نژاد بود و هم از ارادتمندان قلم او. مدرس صادقی در این مقدمه توضیح می‌دهد چگونه نقدهای پراکندۀ هاشمی‌نژاد را با زحمت بسیار از میان مجلات گردآوری کرده و به او سپرده است. افزون بر این، او هاشمی‌نژاد را به‌اختصار معرفی می‌کند و دیدگاه‌های شخصی خود را دربارۀ نقد ادبی و جایگاه آثار او بیان می‌نماید. وی بر صراحت و جسارت هاشمی‌نژاد تأکید می‌کند و او را منتقدی ژرف‌بین می‌داند که ادبیات ایران و جهان را به‌خوبی می‌شناسد. نکته مهم آن‌که، بسیاری از جمع‌بندی‌های او در نقدها با گذشت زمان صحت خود را نشان داده‌اند؛ امری که نشان‌دهندۀ تیزبینی و اعتبار نقدهایش است. پس از مقدمه، پیشگفتاری از هاشمی‌نژاد با عنوان «انتقاد ادبی و نقد داستان، درس‌هایی که از زمانه نیاموخته‌ایم» آمده است. این مطلب در واقع مروری فشرده بر تاریخ نقد ادبی در ایران است و زمینۀ ورود به نقدهای اصلی را فراهم می‌کند. در ادامه، نقدهای هاشمی‌نژاد بر آثار برجسته‌ای از نویسندگان معاصر درج شده است. نخستین آن‌ها نقد رمان «زیبا» نوشتۀ محمد حجازی است. سپس نقدهایی بر کتاب‌ها و داستان‌هایی چون «ترس و لرز» غلامحسین ساعدی، «مد و مه» و «آذرماه آخر پاییز» از ابراهیم گلستان، «شازده احتجاب» اثر هوشنگ گلشیری، «تابستان همان سال» تنها مجموعۀ داستان ناصر تقوایی، «ناگهان...» از عباس نعلبندیان، «قصه‌نویسی» نوشتۀ رضا براهنی، «صیادان» اثر اکبر رادی، «درازنای شب» از جمال میرصادقی، «شراب خام» اسماعیل فصیح و آثار دیگر دیده می‌شود. بسیاری از آثاری که هاشمی‌نژاد به نقد آن‌ها پرداخته، امروز جزو ماندگارترین نوشته‌های ادبیات معاصر ایران به شمار می‌آیند؛ آثاری که هنوز نیز خوانده می‌شوند و مورد توجه جامعه ادبی هستند. از همین رو، مطالعه کتاب «بوته بر بوته» نه تنها آشنایی دوباره با بخشی مهم از ادبیات ایران است، بلکه فرصتی ارزشمند برای علاقه‌مندان به نقد ادبی فراهم می‌آورد تا در کنار خواندن این آثار، نگاه دقیق و تحلیلی هاشمی‌نژاد را نیز دنبال کنند.