کتاب جادوی زبان اثر سیروس شمیسا، انتشارات قطره

در این کتاب به عاملیت ناخودآگاه و ظرفیت بالقوّه‌ی زبان در شکل‌گیری آثار ادبی پرداخته شده است. برای نمونه، در شعر «مرغ آمین»، واژه‌ی «آمین» مقلوب نام «نیما»ست. یا در پایان شعر «دیدار در شب» از فروغ، جایی که آمده است: «و یک صدا که در افق سرد / فریاد زد: / خداحافظ»، واژه‌ی «افق» مقلوب «قفا» تلقی می‌شود؛ در واقع روح شاعر را پشت سر گذاشته و به سوی فاصله و دوری حرکت می‌کند. این تصویر با باورهای اسطوره‌ای نیز هم‌خوان است؛ چراکه در اساطیر، مرگ چند گام پشت سر انسان و در سمت شانه‌ی چپ ایستاده است. نمونه‌های دیگری نیز از این ناخودآگاه زبانی در متون فارسی دیده می‌شود. در بیت معروف نظیری یا صائب: «دست طمع که پیش کسان می‌کنی دراز»، واژه‌ی «دراز» ناخودآگاه پیوندی با «آز» برقرار می‌سازد و این تداعی به دیو طمع اشاره دارد. همچنین در تعبیر «پادشاه فتح»، جزء «پاد» به‌گونه‌ای ناخودآگاه نقش تقابلی پیدا می‌کند؛ گویی در برابر شاهِ مستبد قرار می‌گیرد، هرچند از نظر ساختاری این برداشت درست نیست. در مجموع، این کتاب علاوه بر پرداختن به چنین نمونه‌هایی از ناخودآگاه متون، به مفهوم خاطره‌ی پنهان، نقد روان‌کاوانه‌ی ادبیات و نیز نظریه‌های نوین در حوزه‌ی مطالعات ادبی می‌پردازد.