کتاب جامعه‌شناسی اسلامی و پندارهای متفاوت اثر کریم خان محمدی، انتشارات لوگوس

اندیشه تولید علم بومی در سطح جهانی و به‌ویژه علم اسلامی در جوامع اسلامی، هم‌زمان با سلطه گسترده علم تجربی در جهان پدیدار شده است. در کنار جهان‌شمولی الگوهای علمی غربی، جریان مقاومتی مبتنی بر تولید علم متناسب با فرهنگ بومی نیز شکل گرفته؛ جریانی که اگرچه رشدی قابل توجه داشته، اما هنوز به الگوی نظری و مفهومی روشن و شفافی دست نیافته و از ابهامات بنیادین رهایی پیدا نکرده است. مفهوم «جامعه‌شناسی اسلامی» در ادبیات علوم اجتماعی نشان می‌دهد که تلاش برای تولید علم دینی در این عرصه کم‌وبیش فعال است. با این حال، اجماع گفتمانی در این زمینه شکل نگرفته و برداشت‌ها و پندارهای گوناگونی درباره آن وجود دارد. موافقان جامعه‌شناسی اسلامی با وجود اختلاف‌نظر در برخی جزئیات، عموماً بر این باورند که در منابع دینی گزاره‌هایی معتبر در حوزه‌های مختلف علمی قابل شناسایی است. به اعتقاد آنان، این گزاره‌ها که از منبع معرفتی مطمئن و عاری از خطا صادر شده‌اند، نمی‌توانند در فرایند تولید علم نادیده گرفته شوند. بر همین اساس، تعریف اصلی آنان از علم دینی، «مداخله و نقش‌آفرینی منابع دینی در فرایند تولید علم» است. در مقابل، مخالفان علم دینی معتقدند که علم و دین از ماهیت، موضوع و هدف‌هایی متفاوت برخوردارند. از نگاه آنان، جامعه‌شناسی علمی به مطالعه عینی و توصیفی واقعیت‌های اجتماعی می‌پردازد، در حالی که دین ماهیتی هنجاری و ارزشی دارد و بیشتر به توصیف و تشریح وضعیت مطلوب و آرمانی انسان و جامعه توجه می‌کند. این کتاب با گردآوری و مقایسه دیدگاه‌های موافق و مخالف، ابعاد گوناگون امکان‌پذیری یا امکان‌ناپذیری «جامعه‌شناسی اسلامی» را بررسی کرده و تلاش کرده است تصویری جامع‌تر از این بحث نظری در علوم اجتماعی ارائه دهد.