کتاب تصویر زن در هنر قاجار اثر مونیا چخاب ابودایا، ترجمه علیرضا بهارلو، انتشارات دانیار

کتاب «تصویر زن در هنر قاجار» به گردآوری مونیا چخاب ابودایا، اثری پژوهشی و نفیس است که بازنمایی زنان در هنر دوران قاجار را با نگاهی دقیق، تاریخی و هنری بررسی می‌کند. این کتاب در سال ۲۰۱۶ توسط موزه‌ی هنر اسلامی دوحه منتشر شده و مجموعه‌ای کم‌نظیر از آثار بصری متنوع را در خود جای داده است؛ آثاری همچون نقاشی، عکاسی، جواهرات و اشیای هنری که در کنار مقالات پژوهشگران بین‌المللی، تصویری تازه از جایگاه زنان در جامعه و هنر ایران سده نوزدهم ارائه می‌دهند. در صفحات این کتاب، زنان در نقش‌های گوناگون به تصویر کشیده شده‌اند؛ از بانوان درباری و موسیقی‌دان گرفته تا زنانی در فضاهای خصوصی یا نیمه‌عمومی. این بازنمایی‌ها از یک‌سو پیچیدگی و تنوع نقش‌های زنانه در جامعه قاجاری را آشکار می‌کنند و از سوی دیگر تغییر معیارهای زیبایی در آن دوران را نشان می‌دهند. ویژگی‌هایی چون ابروهای پیوسته یا سبیل کمرنگ به‌عنوان نماد جذابیت، از جمله عناصر زیبایی‌شناختی هستند که در نقاشی‌ها و عکس‌های این دوره بازتاب یافته‌اند. کتاب «تصویر زن در هنر قاجار» علاوه بر تأکید بر زیبایی‌شناسی تصویر زنانه، به بررسی تعامل میان نقاشی سنتی و عکاسی نیز می‌پردازد؛ پدیده‌ای که در اواخر دوره‌ی قاجار رواج یافت و تأثیری چشمگیر بر شیوه‌های تصویری و بازنمایی زنان گذاشت. مقالات گردآمده در این مجموعه به موضوعاتی چون زبان بصری جنسیت، جایگاه زنان در ساختار دربار قاجار و جزئیات زندگی روزمره آنان ورود می‌کنند و با تحلیل‌های تاریخی، مخاطب را به ژرفای بافت اجتماعی و فرهنگی آن دوره می‌برند. بخش مهمی از تصاویر کتاب از آرشیو موزه‌ی هنر اسلامی قطر و همچنین آرشیو دیجیتال «جهان زنان در ایران قاجار» در کتابخانه‌ی دانشگاه هاروارد تهیه شده است. بسیاری از این تصاویر پیش‌تر در معرض نمایش عمومی قرار نگرفته بودند و انتشارشان ارزش پژوهشی این اثر را دوچندان می‌کند. کتاب «تصویر زن در هنر قاجار» فراتر از یک مرور ساده بر آثار تصویری است؛ پلی میان گذشته و اکنون به شمار می‌آید. این اثر نشان می‌دهد که چگونه نشانه‌های بصری و زبان تصویر در دوران قاجار همچنان الهام‌بخش هنرمندان معاصر ایرانی‌اند؛ هنرمندانی که در جست‌وجوی مفهوم زنانگی و مدرنیته، به سراغ میراث تصویری و فرهنگی این دوره می‌روند. این کتاب با رویکردی تاریخی، هنری و فمینیستی، دریچه‌ای نو به چهره و نقش زن در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ ایران می‌گشاید و مخاطب را با تنوع و چندلایگی هویت زنانه در عصر قاجار آشنا می‌سازد.