کتاب به‌یاد دار اثر لیزا جنوا، ترجمه ماندانا فرهادیان، انتشارات بیدگل

آیا تا به حال برایتان پیش آمده باشد که نام بازیگر فیلمی را که هفته‌ی گذشته دیده‌اید، به خاطر نیاورید؟ یا شاید وارد اتاقی شوید و فراموش کنید اصلاً چرا به آنجا رفته‌اید؟ در چنین لحظاتی، بسیاری از ما موجی از نگرانی یا حتی وحشت را تجربه می‌کنیم. اگر بیش از چهل سال دارید، احتمالاً این موضوع برایتان چندان خنده‌دار نیست و شاید در ذهن‌تان این نگرانی شکل بگیرد که چنین کمبودهایی در حافظه می‌تواند نشانه‌ای از آلزایمر یا زوال عقل باشد. با این حال، واقعیت این است که برای اکثریت قریب به اتفاق ما، چنین نمونه‌هایی از فراموشی کاملاً طبیعی محسوب می‌شوند. دلیلش روشن است: حافظه انسان، هرچند فوق‌العاده و شگفت‌انگیز است، اما کامل و بی‌نقص نیست. مغز ما برای ثبت و نگهداری دائمی هر نام، هر رویداد روزمره یا هر برنامه‌ریزی کوچک طراحی نشده است. بنابراین، اگر گاهی حافظه شما دچار اختلال موقت شود، این به معنای خرابی یا ابتلا به بیماری نیست؛ بلکه بخشی طبیعی از فرایند انسانی بودن است. کتاب «به یاد دار» نوشته‌ی لیزا جنوا، عصب‌شناس و نویسنده‌ای تحسین‌شده، دقیقاً به همین موضوع می‌پردازد. او توضیح می‌دهد که خاطرات چگونه شکل می‌گیرند و چگونه دوباره بازیابی می‌شوند. در این مسیر درمی‌یابید که برخی خاطرات ممکن است تنها به‌طور موقت دسترس‌ناپذیر شوند و سپس بازگردند، در حالی که برخی دیگر برای همیشه پاک می‌شوند. همچنین خواهید فهمید چرا بعضی خاطرات بسیار کوتاه‌عمرند؛ مانند رمز عبور موقتی، و در مقابل برخی دیگر می‌توانند عمری در ذهن باقی بمانند؛ مانند روز عروسی شما. در این کتاب، مرز روشنی میان فراموشی معمولی ــ مثلاً به یاد نیاوردن محل پارک خودرو ــ و فراموشی ناشی از آلزایمر ــ مانند فراموش کردن اصل داشتن خودرو ــ ترسیم شده است. علاوه بر این، روشن می‌شود که حافظه تا چه اندازه تحت تأثیر معنا، هیجان، خواب، استرس و موقعیت‌های مختلف قرار دارد. به این ترتیب، فراموشی نه نشانه‌ای قطعی از بیماری، بلکه یکی از ویژگی‌های طبیعی ذهن انسان است؛ ویژگی‌ای که شناخت بهتر آن می‌تواند نگرانی‌های ما را کاهش دهد و نگاه عمیق‌تری به نقش حافظه در زندگی ببخشد.