کتاب نوازنده زنده است؟ و جیب‌هایی پر از نان اثر ماتئی ویسنی یک، ترجمه وحید رهبانی، انتشارات نیماژ

کتاب «نوازنده زنده است؟ و جیب‌هایی پر از نان» مجموعه‌ای از نمایشنامه‌های مائتی ویسنی‌یک، نویسنده برجسته رومانیایی، است که در شمار مهم‌ترین آثار او قرار می‌گیرد. ویسنی‌یک از نام‌آورترین چهره‌های تئاتر ابزورد به‌شمار می‌رود و در کنار نویسندگانی چون بکت و یونسکو از برجسته‌ترین نویسندگان این سبک در جهان است. این کتاب با نام اصلی «جیب‌هایی پر از نان و چند داستان دیگر» نخستین‌بار در سال ۲۰۰۴ منتشر شد و به‌سرعت به زبان‌های گوناگون ترجمه و بر روی صحنه‌های مختلف اجرا شد. نمایشنامه اصلی این مجموعه، یعنی «جیب‌هایی پر از نان»، وضعیتی ابزورد و بی‌معنا را روایت می‌کند که یادآور فضای نمایشنامه مشهور «در انتظار گودو» است؛ اثری که همچون نوشته‌های بکت به پوچی، رنج و ملال انسان معاصر اشاره دارد. در این نمایش، دو شخصیت با نام‌های «مردی با عصا» و «مردی با کلاه» کنار چاهی ایستاده‌اند و درباره سگی نابینا که درون چاه گرفتار شده است گفت‌وگو می‌کنند. فضای اثر آمیخته با عصبانیت از ظلم، بی‌تفاوتی و خودخواهی آدمی است؛ عاملی که موجب رنج و نابودی این سگ شده است. با وجود این، شخصیت‌ها اقدامی عملی برای نجات حیوان انجام نمی‌دهند و تنها به جدل‌ها و فلسفه‌بافی‌های بی‌پایان بسنده می‌کنند. این سکون و بی‌عملی، خواننده را به یاد آثار ساموئل بکت و حتی فضای تلخ و استعاری برخی نوشته‌های چخوف، مانند «باغ آلبالو»، می‌اندازد. گفت‌وگوهای بی‌ثمر شخصیت‌ها در نهایت به مرحله‌ای می‌رسد که وجود سگ را به‌طور کامل انکار می‌کنند؛ لحظه‌ای که خنده‌ای تلخ اما معنادار بر لب مخاطب می‌نشاند. هرچند ویسنی‌یک در ایران بیش‌تر با نمایشنامه «داستان خرس‌های پاندا» و چند اثر دیگر شناخته می‌شود، اما «جیب‌هایی پر از نان» نیز به دلیل قدرت در تصویرسازی و خلق موقعیتی استعاری، بارها بر صحنه تئاترهای مختلف اجرا شده است. نمایشنامه‌های ابزورد، همچون آثار بکت، یونسکو و آدامف، به دلیل معناگریزی ذاتیشان شناخته می‌شوند؛ آثاری که اغلب حس پوچی، سرخوردگی و زهرخندی تلخ را برای مخاطب به همراه دارند. مائتی ویسنی‌یک با این کتاب، جایگاه خود را در میان نویسندگان بزرگ این سبک بیش از پیش تثبیت کرده است. مطالعه کتاب «نوازنده زنده است؟ و جیب‌هایی پر از نان» برای علاقه‌مندان به تئاتر، نمایشنامه‌نویسی و سبک ابزورد فرصتی ارزشمند است؛ چرا که نه‌تنها با جهانی پر از موقعیت‌های فلسفی، طنز تلخ و پرسش‌های بی‌پاسخ روبه‌رو می‌شوند، بلکه امکان آشنایی عمیق‌تر با یکی از مهم‌ترین نویسندگان معاصر تئاتر جهان را نیز به دست می‌آورند.