کتاب تاریخ سینمای ایران اثر جمال امید، انتشارات روزنه

کتاب «تاریخ سینمای ایران ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۹» جلد دوم اثر ارزشمند جمال امید در حوزه تاریخ سینمای ایران است. جمال امید فعالیت مطبوعاتی خود را از سال ۱۳۴۳ آغاز کرد و سال‌ها در بخش‌های اجرایی سینما حضور داشت، اما بخش عمده فعالیت علمی و پژوهشی او به نگارش و تدوین تاریخ سینمای ایران اختصاص یافت. او تاکنون کتاب‌های متعددی در این زمینه منتشر کرده است که این اثر یکی از مهم‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود. سال ۱۳۵۸ نقطه عطفی در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران و به‌ویژه در سینمای ایران محسوب می‌شود. در این مقطع، سینما با وضعیتی مبهم و سرشار از تعلیق روبه‌روست و ضرورت شکل‌گیری ساختاری نو بیش از پیش احساس می‌شود. جمعی از سینماگران پیش از انقلاب در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب اقدام به ساخت آثاری کردند که تصور می‌کردند با فضای ایدئولوژیک زمانه هماهنگ است و می‌تواند به آن‌ها امکان ادامه فعالیت بدهد. با این حال، بسیاری از این تولیدات هرگز به نمایش عمومی نرسیدند یا تنها در اکران‌های محدود دیده شدند. حتی بخشی از همین فیلم‌ها نیز به دلیل رعایت‌نشدن الزامات جدید از جمله مسئله حجاب، به بایگانی سپرده شدند. سینمای ایران در این دوره نیازمند دگرگونی بود؛ تحولی بنیادین که شامل نوع نگاه، روایت داستان‌ها، انتخاب بازیگران و حتی رویکرد کارگردانان شود. به تدریج، جریانی نو و متفاوت در بستری تا حدودی گل‌خانه‌ای آغاز به شکل‌گیری کرد. جمال امید در این جلد از کتاب «تاریخ سینمای ایران» با دقتی پژوهشگرانه، جزئیات این تغییر و تحولات را بررسی می‌کند. او نه تنها همه فیلم‌های تولیدشده در فاصله ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۹ را معرفی و تحلیل کرده، بلکه سازندگان، عوامل تولید و شرایط شکل‌گیری هر اثر را نیز به‌طور کامل توضیح داده است. از سال ۱۳۶۲ به بعد، سینمای ایران کم‌کم از سرگردانی و بی‌سامانی رها شد و به سوی نظمی تازه و هویتی مشخص‌تر حرکت کرد. این روند را می‌توان در کتاب «تاریخ سینمای ایران ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۹» به وضوح دنبال کرد و دریافت که چگونه سینمای نوین ایران در آن سال‌ها پایه‌گذاری شد و به تدریج هویت مستقل خود را یافت. این کتاب مرجع جامع و کاملی درباره تاریخ سینمای ایران از نخستین سال‌های پس از انقلاب تا پایان دهه ۱۳۶۰ به شمار می‌آید. جمال امید با پژوهش و جستجوی طولانی‌مدت توانسته اثری ماندگار فراهم آورد که برای منتقدان سینما، پژوهشگران تاریخ هنر و تمامی علاقه‌مندان به شناخت ریشه‌های تحولات سینمای ایران منبعی بی‌بدیل و کاربردی است.