کتاب اندیشه سهروردی اثر غلامحسین ابراهیمی دینانی، انتشارات سروش

کتاب «اندیشه سهروردی» مجموعه‌ای ارزشمند از «دیدگاه‌های فلسفی استاد غلامحسین دینانی» درباره اندیشه‌های عمیق «شهاب‌الدین یحیی بن حبش بن امیرک سهروردی»، مشهور به «شیخ اشراق» است. این اثر که یازدهمین دفتر از مجموعه کتاب‌های برگرفته از برنامه تلویزیونی «معرفت» به شمار می‌آید، در حدود صد و هفتاد صفحه به بررسی و تبیین جایگاه فلسفه اشراق و تأملات سهروردی از منظر استاد دینانی می‌پردازد. اصطلاح «اشراق» در زبان عربی به معنای «درخشیدن» است. این واژه ریشه در مفهوم نور دارد؛ نوری که از شرق برمی‌خیزد و غایت آن درونی‌ترین ساحت‌های انسان را روشن می‌سازد. اشراق بیانگر همان درخشندگی نور است؛ نوری که حضورش اشیا را آشکار می‌کند و حقایق درونی آدمی را نمایان می‌سازد. این نور، هم در جلوه بیرونی جهان قابل مشاهده است و هم در باطن انسان جریان دارد. با این حال، هرچند شباهت‌هایی میان این دو عرصه وجود دارد، تفاوت‌های بنیادینی نیز میان آن‌ها دیده می‌شود. نور در جهان مادی همان است که از خورشید یا چراغ‌ها ساطع می‌شود و به ما امکان دیدن اشیا و محیط پیرامون را می‌دهد. حال پرسش اساسی اینجاست: اگر هیچ نوری نبود، آیا امکان دیدن چیزی فراهم می‌شد؟ در غیاب نور چشم انسان چه کارکردی می‌توانست داشته باشد؟ حقیقت آن است که ما همه اشیا را به واسطه نور می‌بینیم و درک می‌کنیم، اما خود نور را به‌طور مستقیم درنمی‌یابیم؛ بلکه تنها آنچه را نور بر ما آشکار می‌سازد، مشاهده می‌کنیم. دنیای درونی انسان نیز به همین قیاس است. قلب یا همان «چشم باطن» توانایی دیدن و ادراک دارد؛ همان‌گونه که چشم ظاهر تنها در پرتو نور قادر به دیدن است. چشم دل نیز در پرتو نوری برتر به حقیقت دست می‌یابد و به درک و فهم عمیق می‌رسد. این همان نکته‌ای است که در «اندیشه سهروردی» جایگاه ویژه‌ای دارد و استاد غلامحسین دینانی در آثار خود به شرح و توضیح آن پرداخته است. کتاب «اندیشه سهروردی» با بیان این مفاهیم بنیادین، مسیر آشنایی با فلسفه اشراق را هموار کرده و دریچه‌ای روشن برای شناخت بهتر «دیدگاه‌های فلسفی استاد غلامحسین دینانی» درباره شیخ اشراق فراروی مخاطبان قرار می‌دهد.