کتاب مقالات اثر محمد شجاعی زنجانی، انتشارات سروش

کتاب مقالات، مجموعه‌ای سه‌جلدی دربارۀ خودسازی و تزکیه نفس است. این اثر حقیقت اصیل انسان، صورت اولیه او و سیر نزولی‌اش از آن مرتبه تا چهرۀ کنونی را بررسی می‌کند؛ رخدادی که در مسیر حیات درونی انسان رخ داده است. خروج از حجاب‌های ظلمانی، دریافت افاضات و اشراقات ربوبی، وصول به اشارات الهی، ظهور و تجلی انوار حق، مکاشفات و مشاهدات باطنی، شهود و در نهایت فنا، همگی شالوده و مبانی نظری تزکیه را تشکیل می‌دهند. اما مسیر عملی تزکیه، ساختاری دقیق و مرحله‌مند دارد. این سیر پس از یقظه و جذب ربوبی آغاز می‌شود و با توبه، پاک‌سازی درون، طلب و مجاهدت ادامه می‌یابد. در این مسیر، سالک باید دو مرحلۀ مهم مراقبه را سپری کند. مرحلۀ نخست، شامل ده اصل عملی است: انجام واجبات و ترک معاصی، مداومت بر نافلۀ شب، استمرار در تسبیح حضرت فاطمه زهرا (س)، استمرار در عرض طاعت نسبت به حضرات معصومین (ع) به‌ویژه حضرت ولی عصر (عج)، و دیگر دستورهای عبادی و معنوی که روح را به سوی طهارت سوق می‌دهد. مرحلۀ دوم نیز ده اصل دیگر را دربر می‌گیرد: ترک خواسته‌های نفسانی، رعایت آداب حضور در محضر حق، سرعت در انجام اعمال نیک، اهتمام به نوافل، تداوم در سجده، اندیشه عمیق، ذکر مداوم، ورد، شب‌زنده‌داری و توبه پیوسته. این مراحل، هم مبانی نظری تزکیه را تکمیل می‌کنند و هم راهکارهای عملی برای دستیابی به خودسازی و کمال روحانی را پیش روی سالک قرار می‌دهند.