کتاب جهان در سراشیبی سقوط اثر جرمی ریف کین، ترجمه محمود بهزاد، انتشارات سروش

کتاب «جهان در سراشیبی سقوط» نوشته جرمی ریفکین با همکاری تد هوارد، اثری است که مفاهیم قانون دوم ترمودینامیک و به‌ویژه مفهوم آنتروپی را برای تحلیل و تفسیر سیستم‌های اقتصادی و اجتماعی به‌کار می‌گیرد. این کتاب که نخستین‌بار در سال ۱۳۶۰ میلادی (۱۹۸۰) منتشر شد، بر این ایده استوار است که آنتروپی ـــ به‌عنوان گرایش طبیعی سیستم‌ها به سمت بی‌نظمی و اتلاف انرژی ـــ پیامدهای مهمی برای دوام و پایداری تمدن انسانی دارد. نویسندگان کتاب، بحث خود را با توضیح اصول علمی ترمودینامیک آغاز می‌کنند و به‌ویژه بر قانون دوم آن تأکید دارند. این قانون بیان می‌کند که در هر تبادل انرژی، اگر انرژی تازه‌ای وارد سیستم نشود یا از آن خارج نگردد، میزان انرژی قابل‌استفاده به‌طور پیوسته کاهش می‌یابد. ریفکین و هوارد همین اصل را مبنای استدلال خود قرار می‌دهند و نشان می‌دهند که تمامی فعالیت‌های انسانی، به دلیل استفاده از منابع و انرژی، ناگزیر آنتروپی را افزایش می‌دهد و بی‌نظمی بیشتری ایجاد می‌کند. از نگاه نویسندگان، جامعه صنعتی مدرن به دلیل مصرف ناپایدار منابع طبیعی با بحرانی رو‌به‌رو است. آنان توضیح می‌دهند که تأکید بی‌وقفه بر رشد اقتصادی و پیشرفت فناوری، نه‌تنها منابع طبیعی را سریع‌تر تحلیل می‌برد، بلکه روند تخریب محیط زیست را نیز شدت می‌بخشد. در حقیقت، این مسیر همان فرآیند آنتروپیک است که طی آن انرژی قابل‌مصرف برای تولید و فعالیت‌های پایدار کمتر و کمتر می‌شود. کتاب همچنین نقدی جدی به ساختار اقتصادی کنونی وارد می‌کند؛ سیستمی که رشد مستمر و دستاوردهای کوتاه‌مدت را در اولویت قرار می‌دهد، در حالی‌که محدودیت‌های بنیادی آنتروپی و کمبود منابع را نادیده می‌گیرد. ریفکین و هوارد در بخش قابل‌توجهی از اثر خود به امکان‌های جایگزین می‌پردازند و راهکارهایی همچون بهره‌گیری از منابع انرژی تجدیدپذیر و اجرای شیوه‌های کارآمدتر مدیریت منابع را پیشنهاد می‌دهند. به اعتقاد آنان، جهان نیازمند الگویی اقتصادی نوین است؛ الگویی که با پذیرش ماهیت محدود و متناهی منابع طبیعی، حفظ تعادل زیست‌محیطی را در مرکز توجه قرار دهد. چنین مدلی می‌تواند مسیر پایدارتری برای توسعه انسانی ترسیم کند. در مجموع، «جهان در سراشیبی سقوط» با پیوند دادن مفهوم آنتروپی به مسائل اقتصادی و اجتماعی، چارچوبی علمی و انتقادی برای فهم محدودیت‌های رشد ارائه می‌دهد. این کتاب از خوانندگان می‌خواهد در شیوه‌های مصرف خود بازنگری کنند و به حمایت از سیاست‌ها و اقداماتی بپردازند که سلامت و پایداری زیست‌محیطی در بلندمدت را تضمین می‌کند.