کتاب مقالات اثر محمد شجاعی زنجانی، انتشارات سروش

کتاب «مقالات - جلد دوم: طریق عملی تزکیه (۱)» اثر محمد شجاعی، به شیوه‌های عملی تزکیه نفس و تبیین جایگاه توبه در جنبه‌های گوناگون اخلاقی و رفتاری انسان می‌پردازد. نویسنده در این اثر، نخستین گام در مسیر سلوک الی‌الله را بیدار شدن، متنبه گشتن و بازگشت به خود می‌داند. محمد شجاعی در این جلد، با ارائه بصیرت‌های نظری لازم برای سیر در مسیر توحید، به سه پرسش اساسی که در کتاب مطرح می‌کند پاسخ می‌دهد. متن کتاب در مقایسه با آثار مشابه، نوشتاری ساده‌تر دارد و عمدتاً به توضیح منازل و تحولاتی می‌پردازد که سالک در مقام توبه، تزکیه و حرکت به سوی خدا با آن‌ها مواجه می‌شود؛ تحولاتی که در نهایت به مقام شهود و فناء فی وجه‌الله ختم خواهد شد. یکی از بخش‌های مهم کتاب، بررسی مراحل طریق عملی تزکیه پس از یقظه یا جذب ربوبی است. در این روند، سالک پس از توبه، تطهیر باطن، طلب و مجاهدت، باید دو مرتبه «مراقبه» را بگذراند: در مرتبه نخست، ده اصل مطرح می‌شود که شامل عمل به واجبات و ترک معاصی، مداومت بر نافلۀ شب، تسبیح حضرت زهرا (س)، ارائه طاعت به حضرات معصومین (ع) و ابراز بندگی نسبت به حضرت ولی‌عصر (عج) و دیگر دستورهای سلوکی است. مرتبه دوم نیز ده اصل دیگر دارد؛ از جمله ترک هواهای نفسانی، رعایت آداب حضور در پیشگاه حق، سرعت در انجام طاعات، استمرار در نوافل، مداومت بر سجده، اندیشه و تفکر، ذکر، ورد، شب‌زنده‌داری و توبه. «مقالات - جلد دوم» بخشی از یک مجموعه سه‌جلدی دربارۀ خودسازی و تزکیه است که با شرحی روان و مرحله‌به‌مرحله، راهکارهای عملی برای سیر و سلوک معنوی ارائه می‌دهد.