کتاب شبکه فریب اثر مارک کرتیس، ترجمه علی فتحعلی آشتیانی، انتشارات سروش

کتاب «شبکۀ فریب» نوشته مارک کرتیس، اثری تحلیلی و انتقادی درباره سیاست خارجی بریتانیا پس از سال ۱۳۲۴ خورشیدی (۱۹۴۵ میلادی) است. کرتیس، مورخ و روزنامه‌نگار شناخته‌شده، در این کتاب نشان می‌دهد که عملکرد بریتانیا در عرصۀ جهانی اغلب در تضاد با ادعاهای رسمی این کشور دربارۀ پایبندی به ارزش‌های اخلاقی، مبارزه با تروریسم و رعایت قوانین بین‌المللی قرار دارد. او بریتانیا را به‌عنوان کشوری قانون‌شکن معرفی می‌کند که بارها قوانین بین‌المللی را نقض کرده و به‌طور مستمر از رژیم‌های سرکوبگر حمایت کرده است. به باور نویسنده، سیاست خارجی بریتانیا نه بر پایه ملاحظات اخلاقی، بلکه عمدتاً بر اساس منافع اقتصادی و استراتژیک هدایت می‌شود. او در کتاب خود با دقت به بررسی اتحادهای بریتانیا با دولت‌های مستبدی همچون عربستان سعودی، اسرائیل، ترکیه و اندونزی می‌پردازد و نشان می‌دهد که این همکاری‌ها غالباً به همدستی در نقض حقوق بشر و سرکوب جنبش‌های دموکراتیک انجامیده است. کرتیس همچنین دخالت‌های نظامی بریتانیا در کشورهایی مانند افغانستان، عراق و کوزوو را به‌شدت نقد می‌کند. از دیدگاه او، این مداخلات که معمولاً با عنوان «مبارزه با تروریسم» یا «مداخله بشردوستانه» توجیه می‌شوند، نه‌تنها کمکی به حل بحران نکرده‌اند، بلکه اغلب موجب تشدید درگیری‌ها و افزایش بی‌ثباتی سیاسی و اجتماعی در این کشورها شده‌اند. این کتاب با اتکا به اسناد محرمانه‌ای که از طبقه‌بندی خارج شده‌اند، نقش بریتانیا را در برخی از جنایات تاریخی برملا می‌سازد؛ از جمله مشارکت در کشتار دسته‌جمعی اندونزی در سال ۱۳۴۴ خورشیدی (۱۹۶۵)، کوچ اجباری جمعیت دیگو گارسیا و دخالت در سرنگونی دولت‌های ایران و گویان بریتانیا. کرتیس همچنین سیاست‌های استعماری سرکوبگرانۀ بریتانیا در کنیا، مالایا و عمان را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این اقدامات با خشونت و نقض گستردۀ حقوق انسان‌ها همراه بوده است. بخش دیگری از این اثر به نقش بریتانیا در شکل‌دهی به سیاست‌های اقتصادی جهانی اختصاص دارد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه از طریق ابزارهایی مانند سازمان تجارت جهانی (WTO)، سیاست‌های اقتصادی طراحی‌شده به دست بریتانیا و متحدانش، موجب گسترش فقر و نابرابری به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه شده است. کتاب «شبکۀ فریب» با نگاهی جامع، بر پایۀ شواهد رسمی و اسناد دولتی تنظیم شده است. انبوه مدارک و پرونده‌های محرمانه‌ای که کرتیس مورد استفاده قرار داده، این اثر را به منبعی مستند و قابل‌اعتماد برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به سیاست بین‌الملل و تاریخ معاصر بریتانیا تبدیل کرده است.