کتاب تاریخ مشروطه ایران اثر احمد کسروی، انتشارات نگاه

تا آغاز قرن بیستم، ایران در آستانه فروپاشی ناشی از بحران‌های عمیق اقتصادی و سیاسی قرار داشت. سلطنت مطلقه دربار، با ولخرجی و سوءمدیریت، کشور را هرچه بیشتر به زیر بار بدهی کشانده بود و همین امر استقلال اقتصادی و سیاسی ایران را در برابر امپراتوری‌های روسیه و انگلیس تضعیف کرد. در چنین شرایطی، گروهی از روشنفکران تنها راه نجات کشور را برپایی حاکمیت قانون می‌دانستند. اندیشه‌های آنان سرانجام با حمایت و پیوستن ائتلافی گسترده از تجار، روحانیون و صنعتگران قوت گرفت و زمینه‌ساز تحولی بزرگ شد. در سال ۱۳۲۴ هجری قمری (۱۹۰۶ میلادی)، شاه تحت فشار افکار عمومی و جنبش‌های مردمی ناچار شد نخستین قانون اساسی ایران و مجلس شورای ملی را بنیان بگذارد؛ دستاوردی که برای نخستین بار در تاریخ جهان اسلام رخ داد و نقطه عطفی در تاریخ مشروطیت ایران به شمار می‌آید. احمد کسروی، اندیشمند و تاریخ‌نگار برجسته، در اثر خود تاریخ انقلاب مشروطه ایران را روایت کرده است؛ اثری که نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری آگاهی سیاسی مدرن ایرانیان ایفا می‌کند. کسروی در محله‌ای فقیرنشین در تبریز به دنیا آمد و در آغاز به‌عنوان یک روحانی شناخته می‌شد. او تحت تأثیر رنج و مشقات مردم آذربایجان در جریان انقلاب قرار گرفت و در حدود سال ۱۳۰۱ شمسی (۱۹۲۲ میلادی) نسخه‌ای از تاریخ حاضر را نگاشت. این کتاب خواننده را به فضای ایران پیش از انقلاب مشروطه می‌برد؛ دورانی که زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی انقلاب شکل گرفت. کسروی در روایت خود نه‌تنها علل فوری و مستقیم شکل‌گیری انقلاب را توضیح می‌دهد، بلکه به روند اعطای قانون اساسی و گشایش مجلس نیز می‌پردازد و تصویری روشن از این نقطه عطف تاریخی ارائه می‌کند.