کتاب آشغالدونی اثر غلامحسین ساعدی، انتشارات نگاه

«آشغالدونی» داستانی است به قلم غلامحسین ساعدی که از زاویه دید اول‌شخص روایت می‌شود. راوی ماجرا علی است؛ پسری نوجوان و شهرستانی که همراه پدرش به تکدی‌گری مشغول است. در خلال گدایی، با شخصیتی دیگر روبه‌رو می‌شوند؛ دلالی که کارش خریدوفروش خون فقرا در ازای پول است. علی که حدود هفده سال دارد، به همراه پدر بیمار خود نزد این دلال می‌رود تا خونشان را بفروشند. او موفق به اهدا می‌شود، اما پدرش به دلیل بیماری قادر نیست. به توصیه همان دلال، راهی بیمارستانی می‌شوند و این اتفاق، نقطه عطفی در زندگی علی است. فضای بیمارستان برای علی سرآغاز تحولی تاریک به شمار می‌رود. او به‌تدریج با پرسنل و افراد مختلف آشنا می‌شود و کارهایی برای خود دست‌وپا می‌کند؛ کارهایی که هر روز بیشتر او را از نوجوانی فقیر و معصوم، به فردی تبهکار بدل می‌سازد. علی در بیمارستان به دختری به نام زهرا دل می‌بازد و هم‌زمان با کارهایی چون فروش غذای دزدیده‌شده، بردن فقرا برای فروش خون و خبرچینی برای مأموران امنیتی، هرچه بیشتر در منجلابی فرو می‌رود که ساعدی آن را «آشغالدونی» می‌نامد. نکته قابل توجه این است که علی تا اواخر داستان بی‌نام باقی می‌ماند؛ چرا که هویت او هنوز شکل نگرفته و تنها در پایان است که از نوجوانی ساده و بی‌پناه فاصله می‌گیرد و به شخصیتی پیچیده‌تر و خطرناک‌تر بدل می‌شود. با این حال، ذاتاً فردی شرور نیست، بلکه محیط آلوده‌ای که در استعاره «آشغالدونی» متجلی شده، رفته‌رفته ویژگی‌های منفی را همچون سرطانی در وجود او می‌پروراند. در حقیقت، بیمارستان در این داستان نمادی از یک شهر و نمایانگر اوضاع اجتماعی و فرهنگی ایران آن روزگار است؛ فرهنگی که در آن بقا و کسب درآمد بر هر ارزش دیگری مقدم دانسته می‌شود و رسیدن به پول و جایگاه، حتی به بهای سقوط اخلاق و انسانیت، امری عادی تلقی می‌گردد.