کتاب شهریاران گمنام اثر احمد کسروی، انتشارات نگاه

کتاب «شهریاران گمنام» یکی از برجسته‌ترین آثار احمد کسروی، تاریخ‌نگار و اندیشمند معاصر است که جایگاهی ویژه در میان پژوهش‌های تاریخی تحلیلی دارد. کسروی از اواخر سال ۱۳۰۷ نگارش این کتاب را آغاز کرد. موضوع اصلی اثر، بررسی مستند و دقیق چند خاندان پادشاهی ناشناس و کمتر شناخته‌شده ایرانی پس از اسلام است؛ خاندان‌هایی که در منابع تاریخی کمتر به آنها پرداخته شده و نامشان در حاشیه تاریخ مانده بود. این کتاب در سه بخش اصلی تألیف شده است: دیلمیان، روادیان و شدادیان. کسروی در مقدمه اثر با تأکید بر این نکته که تاریخ ایران پس از اسلام با ابهام‌ها و خلأهای فراوانی همراه است، به نبود اطلاعات کافی و منسجم درباره بسیاری از خاندان‌های محلی اشاره می‌کند. او سپس حاصل پژوهش‌های خود درباره این خاندان‌ها را عرضه کرده و کوشیده است شکاف‌های تاریخی را با تحقیقات دقیق پر کند. به باور کسروی، برخی از حاکمان معرفی‌شده در این کتاب به کلی ناشناخته مانده بودند و حتی خاورشناسان نیز به آنها توجه نکرده بودند. او با گردآوری منابع و تحلیل داده‌های تاریخی، این چهره‌ها را «زنده» کرده است. افزون بر آن، درباره خاندان‌هایی که پژوهش‌های ناقص یا دچار خطا درباره آنها وجود داشت، به اصلاح و بازسازی علمی اطلاعات پرداخته است. کسروی در بخش پایانی مقدمه یادآور می‌شود که سه بخش نخست کتاب به سرانجام رسیده و در نظر داشته در آینده بخش‌های چهارم، پنجم، ششم و هفتم را نیز بنویسد، اما به دلایل گوناگون هیچ‌گاه موفق به نگارش آنها نشد. این اثر ارزشمند نه‌تنها اسنادی تازه از خاندان‌های کمتر شناخته‌شده ایرانی پس از اسلام ارائه می‌کند، بلکه نشانه‌ای از نگاه نقادانه و روش تاریخی منحصربه‌فرد احمد کسروی نیز به‌شمار می‌رود.