کتاب چوب بدستهای ورزیل اثر غلامحسین ساعدی، انتشارات نگاه

نمایشنامه «چوب‌به‌دست‌های ورزیل» اثر ماندگار غلامحسین ساعدی، با نام قلمی «گوهرمراد»، یکی از شاخص‌ترین آثار نمایشی معاصر ایران است که دیدگاه نویسنده را نسبت به حضور و نفوذ بیگانگان در کشور به‌روشنی بازتاب می‌دهد. این اثر قصه‌ زندگی مردم روستایی را روایت می‌کند که یگانه دارایی و سرمایه‌شان، یعنی زمین‌های کشاورزی، مورد هجوم گرازها قرار گرفته و آنان ناچارند برای رهایی از این بحران راهی بیابند. در آغاز نمایشنامه، شخصیت «محرم» معرفی می‌شود؛ کشاورزی که تمامی محصولش به دست گرازها نابود شده است. اهالی روستا نه‌تنها برای کمک به او قدمی برنمی‌دارند، بلکه بر این باورند که بلای گرازها نتیجه خطای شخصی اوست. این بی‌مهری و انزوا سبب می‌شود محرم به انسان تنها و بی‌پناهی در میان مردم خود بدل گردد. او از این پس در هیئت عاقلی دیوانه‌گونه، مشابه بهلول، ظاهر می‌شود و با زبان کنایه و اشاره سعی می‌کند خطاهای اهالی را به آنان گوشزد کند؛ اما گوش شنوایی برای سخنانش وجود ندارد. اندک زمانی بعد، مشکل گرازها همه‌گیر می‌شود. هر ترفندی که مردم روستا به کار می‌برند بی‌فایده است و ناچار به روستای مجاور می‌روند تا چاره‌ای بیابند. در اینجا شخصیت «موسیو» وارد ماجرا می‌شود. او راه‌حلی به آنان پیشنهاد می‌دهد که اهالی ساده‌دل بدون درنگ می‌پذیرند، غافل از آنکه این راه، خود زمینه‌ساز مشکلی بزرگ‌تر و بحرانی تازه خواهد شد. «چوب‌به‌دست‌های ورزیل» بازتابی از دغدغه‌های سیاسی و اجتماعی غلامحسین ساعدی است. این نمایشنامه با بهره‌گیری از نماد و استعاره، به‌گونه‌ای هوشمندانه معضل اشغال و استثمار را بیان می‌کند و هم‌زمان آینه‌ای دقیق از خطاها، رنج‌ها و بی‌تدبیری‌های مردم در برابر تهدیدهای بیرونی و درونی به شمار می‌آید.