کتاب دین و معنویت اثر محمود مقدمی، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

بحران معنوی و خلأ روحی انسان معاصر، روندی رو به رشد در گرایش او به معنویت ایجاد کرده و زمینه‌ای فراهم آورده است تا فطرت الهی انسان بیش از گذشته آشکار شود. همین موضوع باعث شده است که بحث «معنویت و رابطه آن با دین» به یکی از جدی‌ترین مباحث فکری و اجتماعی تبدیل شود. در این راستا، جناب آقای محمود مقدمی، پژوهشگر محترم، با بررسی آسیب‌ها و چالش‌های موجود در تفکر «معنویت سکولار»، کتاب ارزشمند «دین و معنویت» را منتشر کرده است. بسیاری از اندیشمندان بر این باورند که تعریف دقیق و جامع از دو واژه «دین» و «معنویت» دشوار، و حتی غیرممکن است؛ با این حال، نویسنده در این اثر، رویکردی کارکردگرایانه اتخاذ کرده و تعریفی اختصاصی از «دین» به معنای خاص (ادیان الهی) ارائه می‌دهد. وی در میان تعاریف مختلف، آن برداشتی را برمی‌گزیند که دین را «اعتقاد به آفریننده‌ای برای جهان و انسان، همراه با دستورات عملی متناسب با این باور» می‌داند. ساختار کتاب «دین و معنویت» از یک مقدمه و چهار بخش تشکیل شده است. بخش نخست، در چهار فصل، به مبادی ابتدایی بحث می‌پردازد و موضوعاتی همچون مفهوم‌شناسی دین، معنویت، پیوند دین و معنویت، و نیز پیشینه تاریخی این رابطه را بررسی می‌کند. بخش دوم کتاب به‌طور کامل به مقایسه «دین و معنویت» اختصاص یافته است. این بخش نیز در چهار فصل سامان یافته: فصل اول به مقایسه مبانی دین و معنویت اختصاص دارد؛ فصل دوم ویژگی‌های این دو مقوله را بررسی می‌کند؛ فصل سوم به تحلیل کارکردهای دین و معنویت می‌پردازد؛ و در نهایت فصل چهارم دیدگاه نهایی نویسنده را در مقایسه دین و معنویت بیان می‌دارد. بخش سوم کتاب «دین و معنویت»، حقیقت و جایگاه «معنویت سکولار» را محور قرار داده است و در قالب سه فصل طرح می‌شود. در فصل اول، چیستی و هستی معنویت سکولار تبیین، و ابعاد و مراتب معنویت غیردینی معرفی می‌شود. در فصل دوم، مقایسه‌ای میان معنویت دینی و معنویت سکولار صورت گرفته و کاستی‌ها و ضعف‌های معنویت سکولار آشکار می‌شود. در نهایت، بخش چهارم کتاب به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری اختصاص دارد. این بخش، بیانگر دیدگاه کلی نویسنده درباره نسبت دین و معنویت، و نیز تأکید او بر نقش اساسی دین در شکل‌گیری معنویتی اصیل، سالم و پایدار است.