کتاب مرد ولگرد اثر یوسف آتیلگان، ترجمه پری اشتری، انتشارات خوب

حکایتی غریب است حکایت روشنفکر چپ در تاریخ معاصر. روشنفکری که تمام عمرش را برای عدالت و برابری، برای مردم و سرزمینش صرف می‌کند؛ بهترین رمان‌ها، داستان‌ها و آثار هنری را می‌آفریند؛ زندان، شکنجه و تبعید را تاب می‌آورد و سرانجام یا جان می‌بازد یا در رنج و بیماری به پایان می‌رسد. با این‌ همه، او در نهایت از جامعه طرد می‌شود، به‌عنوان مقصر همه ناکامی‌ها معرفی می‌گردد، در حالی‌ که هیچ نشانی از آرمان‌هایی که برایشان زیسته و جان سپرده است در جامعه باقی نمی‌ماند. یوسف آتیلگان یکی از همین روشنفکران است. او بیش از سی سال تبعید و شکنجه را تحمل کرد، دو رمان مهم و بیش از بیست داستان کوتاه نوشت، اما به دلیل باورهای مارکسیستی‌اش در فضای خفقان‌آمیز حکومت توتالیتر ترکیه، از آفرینش آثار بیشتر بازماند. نخستین رمان او، «پرسه‌زن»، نقطه آغاز شهرت ملی و جهانی‌اش شد؛ اثری پیشرو که به‌عنوان یکی از نمونه‌های برجسته داستان مدرن ترکیه شناخته می‌شود و نام آتیلگان را در کنار نویسندگان نوگرای قرن بیستم قرار داد. رمان «پرسه‌زن» داستان مردی خسته و بی‌قرار است؛ فردی عصیان‌زده و جداافتاده از دوستان و جامعه، همچون بسیاری از روشنفکران دوران خود که محکوم به زیستن در فضای خفقان بودند و پناه به دنیای سینما می‌بردند. پرسه‌زدن در شهر، به‌ویژه در کلانشهرهای مدرن، معنایی تازه دارد؛ نوعی تجربه زیسته که انسان مدرن را، با همه رنج‌ها و تنهایی‌ها، همچنان در دل شهر زنده نگه می‌دارد. این کتاب روایتی مدرن و روان‌شناختی است؛ بازتابی از کشمکش‌های درونی انسان معاصر در جامعه‌ای در حال گذار. روشنفکران چنین جامعه‌ای، که با ذهنیت پیشامدرن مردمان پیرامون خود درگیرند، به قلب مدرنیته پناه می‌برند؛ به نماد روشن و محبوب آن: سالن‌های سینما، پرده نقره‌ای و فیلم‌هایی که موقتاً رهایی و همدلی می‌بخشند. رمان «پرسه‌زن» خواننده را به سفری تلخ و درعین‌حال شورانگیز در فضای استانبول نیمه دوم قرن بیستم می‌برد؛ سفری در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ترکیه و نیز در تاریخ سینما. این اثر، هم روایت رنج روشنفکران معاصر است و هم آیینه‌ای از تجربه انسان مدرن در مواجهه با تنهایی، بی‌پناهی و امید به زندگی در دل شهر.