کتاب حاشیه همان متن است اثر پیروز کلانتری، انتشارات اطراف

کتاب «حاشیه همان متن است» روایت احوال و تأملات پیروز کلانتری، مستندساز شناخته‌شدهٔ ایرانی، از زبان خودش است. او در توضیح چرایی نگارش این کتاب می‌گوید: من بیش از سه دهه در عرصهٔ سینمای مستند حضور داشته‌ام؛ از اواخر دههٔ شصت به ساختن فیلم مستند پرداخته‌ام و همواره دربارهٔ سینمای مستند ایران نوشته‌ام. اما این کتاب روایت خاطرات کاری من به‌عنوان یک فیلم‌ساز مستند نیست، بلکه تلاشی است برای خوانش دوبارهٔ آن خاطرات و تجربه‌ها؛ خاطره‌خوانی، نه صرفاً خاطره‌گویی. بسیاری از لحظات گذشته‌ام در سینمای مستند در این اثر جای نگرفته‌اند، زیرا ذهن امروز من با آن‌ها مکالمه و مواجهه‌ای برنیانگیخته است. این کتاب نه تاریخ‌نگاری است و نه ثبت دقیقِ فعالیت‌ها، مناسبات یا روابط؛ همچنین جستاری برای بازگویی درونی‌ترین احساسات شخصی من هم نیست. بیش از هر چیز، بازتابی است از افکار، احوال ذهنی و تأملاتی که در مقام یک مستندساز داشته‌ام؛ نه صرفاً تجربه‌های انسانی من خارج از فیلم‌سازی. شاید در خواندن کتاب چنین به نظر برسد که مسیر حرفه‌ای و زندگی مستندسازی‌ام همواره بدون مانع پیش رفته است، اما واقعیت چنین نبوده. در طول کار، کمتر به دشواری‌ها و موانع پرداخته‌ام و در این کتاب هم نیازی به شرح جزئیات آن‌ها ندیده‌ام. برای من، اهمیت با سخت‌تر نکردن سختی‌ها و حفظ آرامش حتی در شرایط دشوار بوده است. آنچه در این نوشته برجسته می‌شود، جست‌وجوی مداوم ذهن و عین زندگی برای یافتن روزنه‌ها و مسیرهای تازه است؛ تلاشی برای کشف عرصه‌های نادیده و در نبودِ راهی دیگر، بیان مستقیم احوال شخصی. خوشحالی من نیز از این است که این تأملات با زندگی و تجربه‌های مردم سرزمینم گره خورده است. مردمانی که اگر قرار بود تنها درگیر حرص، حسرت یا فشارهای طاقت‌فرسای روزگار باشند، نه مجالی برای زندگی کردن باقی می‌ماند و نه زایشی تازه در دل این زیست سخت شکل می‌گرفت. راز ماندگاری مردم این سرزمین همان تواناییِ آموختن و فهمیدن شیوهٔ زیستن با دشواری‌هاست. تاریخ، فرهنگ و ماجراهای این دیار نیز گواه همین خصلت‌اند؛ خصلتی که هم بقای زندگی را امکان‌پذیر کرده و هم زایش اندیشه و امید را.