کتاب کارها و روزها اثر میشل ویناور، ترجمه زیبا خادم حقیقت، انتشارات رایبد

اگر به خواندن نمایشنامه خو گرفته باشیم یا دست‌کم چند نمایشنامه‌ی کلاسیک را حتی سطحی مرور کرده باشیم، تصور متن نمایشی بدون توضیح صحنه از آغاز تا پایان تقریباً ناممکن است؛ گویی نمایشنامه بدون شرح مکان، زمان و حالات شخصیت‌ها، چیزی کم دارد. اما میشل ویناور در بسیاری از آثارش، به‌ویژه در نمایشنامه‌ی «کارها و روزها»، این تصور کلیشه‌ای را درهم شکسته و متنی متفاوت و فراتر از پیش‌فرض‌های ذهنی ما از نمایشنامه آفریده است. نمایشنامه‌ی «کارها و روزها» تنها پنج شخصیت دارد؛ زن و مردهایی که هر یک با نامی مشخص معرفی شده‌اند. مکان رخدادها جز در میان دیالوگ‌ها آشکار نمی‌شود و تنها می‌دانیم در یک دفتر کار با چند میز، تلفن و لوازم اداری حضور داریم. در ادامه، متن از ۹ صحنه‌ی پی‌درپی تشکیل می‌شود که روزهای کاری این پنج نفر و کسانی دیگر را ـ که در صحنه حضور ندارند اما نام‌شان شنیده می‌شود ـ روایت می‌کند. شرکتی تولیدی–خدماتی با نام «کاسن» رو به افول است و همه‌چیز در حال تغییر. هرکس بتواند با این دگرگونی‌ها کنار بیاید و در مسیر میزها، آسانسورها یا حتی تخت‌خواب‌ها درست عمل کند، بازنده نمی‌شود، بلکه به شکلی برنده‌ی ماجرا خواهد بود. «کارها و روزها» بیش از آنکه تجربه‌ای صرفاً فرمی یا ساختارشکنانه باشد، سفری به ژرفای زندگی روزمره‌ی انسان معاصر است؛ انسانی که ناگزیر از کار کردن است و کار، جبرِ تداوم حیات اوست. زن‌ها و مردهای نمایش تنها بخشی اندک از حقیقت خود و دیگری را می‌دانند، اما همان مقدار ناچیز را نیز در پس لایه‌هایی از طعنه و کنایه پنهان می‌کنند. در نتیجه، اصیل‌ترین احساسات تا ساختگی‌ترین حالت‌هایشان در پرده‌ای از ابهام می‌ماند. ویناور در این اثر، واقعیت تلخ و در عین حال پرطنز جهان کار را بر بستری از متنی روان، شوخ‌وشنگ و تندوتیز آشکار کرده است؛ متنی که قابلیت اجرا در هر زمان و مکانی را دارد و همچنان از تازگی و تاثیرگذاری‌اش کاسته نمی‌شود.