کتاب غم‌نامه اثر جعفر بن محمد بن نمای حلی، ترجمه محمدرضا هوری، انتشارات کتابستان معرفت

مَقتل در لغت به‌معنای کُشتن‌گاه و محل وقوع قتل است. در اصطلاح، این واژه به روایت و بازگویی ماجرای شهادت امامان اطلاق می‌شود. در میان انواع مقتل‌ها، مقتل امام حسین، سومین امام شیعیان، جایگاهی ویژه یافته و بیش از همه مورد توجه قرار گرفته است. کتاب‌های موسوم به «مقتل‌الحسین» یا «کشتن‌گاه حسین» مجموعه‌ای از آثار هستند که به شرح وقایع کربلا و شهادت حسین بن علی می‌پردازند. از جمله این آثار می‌توان به کتاب «غم‌نامه» اشاره کرد که ترجمه اثر عربی «مثیر الأحزان و منیر سبل الأشجان» است و در زمره مقتل‌ها قرار دارد. در واقع، مقتل‌نگاری را می‌توان گونه‌ای از تاریخ‌نگاری دانست. علمای شیعه بر وثاقت نویسندگان مقاتل و ارزش این متون تأکید کرده‌اند و اهمیت آن‌ها به حدی است که روح و تأثیر سخنان نویسندگان در آثار محققان و عالمان متأخر نیز مشهود و نمایان است. در میان مقاتل، اثر جعفر بن محمد بن نما حلی جایگاه برجسته‌ای دارد. او کوشیده است مقتلی با حجم متوسط فراهم آورد؛ نه چون برخی بسیار مفصل و طولانی، و نه همچون برخی دیگر بیش از حد کوتاه و گذرا. ابن نما حلی تأکید داشته که بخش‌هایی از روایت کربلا، که نویسندگان دیگر به آن بی‌اعتنا بوده یا از آن غفلت کرده‌اند، در اثر او گنجانده شود. ویژگی مهم مقتل او در این است که تنها به بازگویی روایات تاریخی پرداخته و از ارائه تحلیل شخصی پرهیز کرده است. روایت او به‌صورت جریانی منسجم و یکپارچه ارائه شده، اما ذکر اسناد و سلسله راویان به‌طور کامل در آن دیده نمی‌شود.