کتاب پیرمرد کوتوله مضحک اثر تادئوش روژه ویچ، ترجمه صدرالدین زاهد، انتشارات نیماژ

نمایشنامه «پیرمرد کوتولهٔ مضحک» با عنوان فرعی «کمدی در دو پرده»، اثری تکان‌دهنده و تلخ در قالب مضحکه است. این اثر نه‌تنها از زاویه نگاه ویژه‌اش به پیری و سالخوردگی اهمیت دارد، بلکه به دلیل توجه به رؤیاها، آرزوهای فروپاشیده و آمال بزرگ انسانی که در جریان زندگی درهم شکسته‌اند، لایه‌ای عمیق‌تر از معنا را پیش روی تماشاگر می‌گذارد. در جهانی که یکنواختی و ملال حاکم است و فساد و تباهی جایگزین جهش و پیشروی شده‌اند، این نمایشنامه پرده‌ای هولناک از حقیقت زندگی به تصویر می‌کشد. این اثر می‌تواند مخاطب را به لرزه اندازد؛ عرق سرد بر تن او بنشاند و حالتی اندوهگین و هولناک در جانش بیدار کند. کافی است تصور کنیم پشت عروسک‌هایی که شخصیت اصلی بر صحنه با آن‌ها بازی می‌کند، دخترانی واقعی با گوشت، پوست و استخوان حضور دارند. چنین تصوری، طنز تلخ نمایش را به مرز وحشت نزدیک می‌کند. شخصیت محوری اثر در ظاهر مصلحی اجتماعی است، اما هرگز جوانی ازدست‌رفته‌اش را فراموش نمی‌کند و زخم‌های گذشته همچنان در جانش زنده‌اند. او هرگز وحوشی را که عامل این همه مصیبت انسانی‌اند نمی‌بخشد. با این‌همه، از دل همین تلخی و رنج، با هنرمندی تمام، مضحکه‌ای کمدی و آمیخته با مطایبه می‌آفریند؛ نمایشی که هم خنده می‌آورد و هم اندوه را در عمق وجود مخاطب می‌نشاند.