کتاب فیلوکتت اثر هاینر مولر، ترجمه محمود حسینی زاد، انتشارات نیماژ

هاینر مولر، همچون بسیاری از آثارش در دوران خفقان آلمان شرقی، نمایشنامه «فیلوکتت» را نیز با الهام از اساطیر یونان باستان نوشت. قهرمان این داستان، «فیلوکتتس»، همان جنگاوری است که «هراکلس/هرکول» پیش از مرگ، کمان افسانه‌ای خود را به او سپرد؛ هدیه‌ای که آغازگر سرنوشتی شد و نهایتاً با مرگ «پاریس» در جنگ تروآ به پایان رسید. اسطوره‌ای که پیش‌تر «سوفوکل» در قالب نمایشنامه‌ای جاودانه روایت کرده بود، این بار دستمایه مولر قرار گرفت؛ آن هم درست در سال‌هایی که دیوار برلین برپا شده بود و آلمان، اروپا و حتی جهان شاهد تجربه‌ای تلخ و شگفت بودند؛ تجربه‌ای شبیه به روایات برآمده از ژرفای اساطیر و افسانه‌ها. دیواری که انسان‌ها را بی‌رحمانه از هم جدا می‌کرد: فرزندان از پدران و مادران، خواهران و برادران از یکدیگر، و دوستان از دوستان. مولر که در دل زمانه‌ای گرفتار استبداد استالینیستی آلمان شرقی می‌زیست، دریافت که بازگویی این واقعیت مهیب، تنها از مسیر اسطوره‌ها ممکن است. از همین رو، نمایشنامه «فیلوکتت» شکل گرفت؛ اثری که بخشی از مجموعه بازخوانی‌های او از اساطیر یونان باستان است، همچون «مده‌آ – متریال» و «هراکلس ۵». هر یک از این نمایشنامه‌ها نشانگر ژرفای هوشمندی و روح آزاداندیش هنرمندی مارکسیست است که در برابر استبداد حکومتی‌ای که خود را کمونیست می‌نامید، سر خم نکرد. نمایشنامه «فیلوکتت» نه تنها در بستر اسطوره‌ها، بلکه در پیوندی تنگاتنگ با رویکرد نظری تئاتر برتولت برشت و واقعیت‌های سیاسی ـ اجتماعی آلمان شرقی در آغاز دهه ۱۳۶۰ خورشیدی (۱۹۶۰ میلادی) شکل یافته است. این اثر یکی از برجسته‌ترین شاهکارهای مولر به‌شمار می‌رود؛ نویسنده‌ای که پس از مرگ «ساموئل بکت» لقب «شاعر زنده تئاتر» را به خود اختصاص داد و نامش به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های نمایشنامه‌نویسی معاصر ثبت شد.