کتاب راه‌های رسیدن به خانه اثر آله خاندرو سامبرا، ترجمه فردین توسلیان، انتشارات هیرمند

«راه‌های برگشتن به خانه» رمانی است درباره‌ی سکوت‌ها؛ سکوت‌های خانوادگی، سکوت‌های تاریخی و سکوت‌های نویسنده‌وار. الخاندرو سامبرا با نثری مینیمالیستی و آمیخته با شاعرانگی، جهانی می‌آفریند که در آن خاطرات شخصی، سیاست و نوشتن به‌هم گره می‌خورند. این رمان نه‌تنها بازتابی از کودکی در شیلی دوران دیکتاتوری است، بلکه تأملی است ژرف در باب خود نوشتن و میل بازسازی گذشته‌ای که گاه گم می‌شود، گاه تحریف می‌گردد و اغلب در مرز میان خاطره و خیال معلق می‌ماند. داستان از نگاه پسری در سانتیاگوی سال ۱۳۶۴ آغاز می‌شود؛ زمانی که زلزله‌ای زیر پوست شهر و خانواده‌ها لرزه انداخته است. در دل این لرزش‌ها، آشنایی او با دختری به نام کلودیا مسیری تازه می‌گشاید؛ مسیری که تنها یک تجربه عاشقانه نوجوانی نیست، بلکه دریچه‌ای به سوی واقعیت‌های ناگفته و پنهانی است که پیرامون او جریان دارد. اما این تنها نیمه نخست روایت است. نیمه دوم، ماجرای نویسنده‌ای است که به گذشته بازمی‌گردد؛ گذشته‌ای که هم روایت شخصی اوست و هم داستان نسلی که در سایه دیکتاتوری زیست و سکوت اختیار کرد. سامبرا لایه‌های داستان را در هم می‌تند: کودکی، نویسندگی و جست‌وجوی حقیقت. «راه‌های برگشتن به خانه» در مرز میان واقعیت و خیال، میان اعتراف و داستان حرکت می‌کند؛ جایی که قهرمان نویسنده‌گون، با زبان به گذشته نفوذ می‌کند و در همان راه نیز گاه گم می‌شود. در مرکز این رمان، مفهوم حافظه قرار دارد؛ حافظه‌ای نه مطمئن و کامل، بلکه درزدار، شخصی و گاه مقابل حافظه رسمی. پرسش‌های اساسی سامبرا چنین‌اند: چه کسی روایتگر است؟ چه کسی سکوت می‌کند؟ و چگونه می‌توان به گذشته‌ای بازگشت که یا هرگز بازگو نشده یا به عمد به فراموشی سپرده شده است؟ «راه‌های برگشتن به خانه» علاوه بر بازاندیشی در حافظه، درون‌نگری عمیقی درباره‌ی نوشتن نیز هست؛ نوشتن به‌عنوان شکلی از باززیستن، تلاشی برای فهم ریشه‌ها و یافتن معنایی تازه از زندگی—even اگر این فهم هرگز قطعی و نهایی نباشد. این رمان نشان می‌دهد کودکان دیکتاتوری وارث خاطراتی مبهم‌اند؛ آنان روایتگر رویدادهایی‌اند که خود مستقیماً تجربه نکرده‌اند، اما رد آن حوادث در بافت روح و زبانشان حک شده است. این کتاب اثری است اندیشمندانه و ظریف که با زبانی ساده و در عین حال نافذ، پیچیدگی‌های تاریخ، هویت و حافظه را به تصویر می‌کشد. سامبرا در پیوند میان داستان و فراداستان، میان امر شخصی و امر سیاسی، ثابت می‌کند بازگشت به خانه تنها حرکت به سوی مکانی فیزیکی نیست؛ بلکه تلاشی ذهنی و زبانی است برای ساختن گذشته‌ای قابل زیستن. «راه‌های برگشتن به خانه» در عین کم‌گویی، یکی از تأثیرگذارترین رمان‌ها درباره‌ی حافظه، سکوت و روایت در ادبیات معاصر آمریکای لاتین به شمار می‌آید.