کتاب دنیای تاریک روشن اثر ورنر هرتسوک، ترجمه مهسا صباغی، انتشارات میلکان

ورنر هرتسوگ، فیلم‌ساز صاحب‌سبک آلمانی و برنده جایزه کن، با فیلم‌های سورئالش همواره مخاطبان را به سفری غریب و تماشایی در جهان سینما برده است. این بار اما او در کتاب «دنیای تاریک‌روشن» ما را با داستانی همراه می‌کند که همچون فیلم‌هایش، حتی پس از پایان کتاب نیز ذهن را رها نمی‌کند. هیرو اونودا، کهنه‌سرباز ژاپنی، با یونیفرمی مندرس و تفنگی زنگ‌زده سال‌ها بیشه‌زار انبوه جزیره لوبانگ را به تسخیر خود درآورده بود. اما او کیست؟ شبحی سرگردان؟ انسانی تنها؟ روح جنگل؟ یا تنها سربازی وظیفه‌شناس؟ در این کتاب، اونودا از دریچه نگاه ورنر هرتسوگ ـ فیلسوف‌مآب آلمانی ـ روایت می‌شود؛ گویی روح ژاپن به قلمی اروپایی بازآفرینی شده است. اونودا حقیقتاً چه بود؟ شاید اسطوره‌ای زاده دنیای مدرن. داستان او به اندازه‌ای عجیب است که باورش دشوار می‌نماید، حتی اگر اسناد تاریخی صحت آن را تأیید کنند. یونگ می‌گفت اسطوره‌ها انعکاس ناخودآگاه جمعی انسان‌اند؛ پس شاید اونودا بخشی از «روح کهن ژاپن» بود که پس از پایان جنگ جهانی دوم و سرعت سرسام‌آور مدرنیزاسیون در ژاپن، سایه‌وار در جنگل‌ها ماند و چشم بر دگرگونی دنیای بیرون بست. هرتسوگ بیست‌وپنج سال پیش از نگارش این اثر، اونودا را ملاقات کرده بود. به‌نظر می‌رسد برای درک و هضم این سفر ادیسه‌وار به گذر ربع قرن زمان نیاز داشت. این بار اما او دریافت که دوربین توان بازتاب جهان درونی اونودا را ندارد؛ ازاین‌رو کارگردانی که نزدیک به شصت سال با تصویرگری سینمایی زیسته بود، به قلم پناه برد و نخستین رمان خود را در هشتادسالگی نوشت. هرچند نگاه سینمایی‌اش همچنان میان صفحات جاری است؛ تصاویری زنده و پرجزئیات پدیدار می‌شوند، تا جایی که بارها حس می‌کنیم از لنز دوربین هرتسوگ به ماجرا می‌نگریم. شاید ابتدای کار قصد ساخت فیلمی درباره اونودا را داشت، اما در میانه راهِ نگارش فیلم‌نامه دریافت که این روایت برای سینما بیش از حد انتزاعی است و تنها ادبیات می‌تواند آن را به کمال برساند. البته هرتسوگ پیش‌تر نیز به نویسندگی پرداخته بود، اما آثار پیشینش همگی در حوزه غیرداستانی قرار داشتند. «دنیای تاریک‌روشن» نخستین تجربه داستان‌نویسی اوست و همانند فیلم‌هایش جست‌وجویی است برای یافتن پاسخ‌هایی فلسفی به دشوارترین پرسش‌های زندگی.