کتاب چشم‌انتظار در خاک‌رفتگان اثر میگل انخل استوریاس، ترجمه سروش حبیبی، انتشارات ماهی

رمان «چشم‌انتظار در خاک‌رفتگان» در حقیقت جلد سوم از سه‌گانه‌ی «موز» اثر میگل آنخل آستوریاس است. موضوع اصلی این سه‌گانه، نفوذ شرکت‌های بزرگ چندملیتی در آمریکای لاتین و پیامدهای سلطه‌ی اقتصادی و سیاسی آن‌هاست. «چشم‌انتظار در خاک‌رفتگان» حماسه‌ای از سلب مالکیت، استثمار و شکست جهان سوم در برابر سرمایه‌داری آمریکا را روایت می‌کند؛ داستانی از مبارزه‌ی مردم و کارگران گواتمالا با شرکت عظیم آمریکایی تولید و تجارت موز که کار کردن برای آن، به امری گریز‌ناپذیر تبدیل شده است. اگر نخستین جلد این سه‌گانه به رویارویی کارگران بومی، به رهبری مردی آمریکایی، با شرکت بین‌المللی اختصاص داشت و جلد دوم به تقبیح و محکوم‌کردن دخالت‌های اقتصادی خارجی در منابع ملی پرداخت، در «چشم‌انتظار در خاک‌رفتگان»، راوی از پایان مبارزات سخن می‌گوید؛ از شکل‌گیری اعتصابی سراسری که کارگران را توانمند می‌سازد تا شرایط خود را بر شرکت تحمیل کنند. این اعتصاب بزرگ، پایه‌های امنیت دیکتاتوری حاکم را به لرزه می‌اندازد و خطر فروپاشی نظم سرکوبگر را نمایان می‌کند. خشونت در این رمان، که واپسین بخش سه‌گانه محسوب می‌شود، به اوج خود می‌رسد و به روایت، ابعادی حماسی می‌بخشد. قهرمانان داستان، مردمانی هستند که برای عدالت و آزادی از دل ستم برمی‌خیزند. در بستر روایت، افسانه‌ای کهن از فرهنگ بومی گواتمالا حضور دارد؛ افسانه‌ای که می‌گوید درگذشتگان با چشمانی باز در خاک آرمیده‌اند تا روزی که عدالت برقرار شود. این درون‌مایه اسطوره‌ای به‌زیبایی با حوادث داستان در هم می‌آمیزد و به آن رنگ‌وبویی شاعرانه و رمزآلود می‌بخشد. «چشم‌انتظار در خاک‌رفتگان»، رمانی سیاسی با نثری استادانه است که در آن زبانی زنده و مردمی با درخشش سنت مدرنیستی و نوآوری‌های فنی آوانگارد درهم می‌آمیزد. این اثر، نشانگر تعهد عمیق آستوریاس، برنده‌ی جایزه نوبل ۱۹۶۷، به واقعیت‌های اجتماعی‌ـ‌سیاسی سرزمینش و در عین حال وفاداری او به بالاترین معیارهای هنری و ادبی است.