کتاب مردم‌شناسی هنر اثر فرانتس بوآس، ترجمه جلال الدین رفیع فر، انتشارات گل آذین

یکی از پیشگامان انسان‌شناسی مدرن، **فرانتس بواس**، مفهوم «نسبی‌گرایی فرهنگی» را معرفی کرد و استدلال نمود که همه گروه‌های انسانی به‌طور برابر، اما در مسیرهایی متفاوت تکامل یافته‌اند؛ تفاوتی که بیش از آنکه ریشه در عوامل ژنتیکی داشته باشد، ناشی از شرایط تاریخی است. در سال ۱۹۲۷، بواس پژوهشی عمیق و اثرگذار منتشر کرد که با زبانی ساده و روشن، **ویژگی‌های اساسی هنر بدوی** را تحلیل می‌کرد. او در این اثر به بررسی نمادگرایی و سبک در اشیاء هنری، ادبیات، موسیقی و رقص پرداخت و برای تقویت تحلیل‌های خود از نمونه‌های متنوع و غنی بهره گرفت. بواس بخش عمده‌ای از تحقیقات میدانی‌اش را در میان سرخ‌پوستان ساحل شمال‌غربی آمریکا انجام داد. افزون بر آن، او از مصنوعات و سنت‌های فرهنگی اقوام سراسر قاره آمریکا، آفریقا و همچنین جزایر اقیانوس آرام جنوبی نیز بهره گرفت تا نگاه جامع‌تری به هنر بدوی ارائه دهد. این کتاب به‌واسطه بیش از **۳۲۳ تصویر، طراحی و نمودار** از میله‌های توتم، سبدها، ماسک‌ها و دیگر اشیای تزیینی، به منبعی ارزشمند و مرجع در مطالعات مردم‌شناسی و تاریخ هنر بدل شده است. این اثر تحلیلی برجسته، حوزه‌های گوناگونی همچون عناصر رسمی هنر، هنر بازنمایاننده، نمادگرایی، سبک‌شناسی، ادبیات شفاهی، موسیقی و رقص را پوشش می‌دهد و جایگاه هنر بدوی را در تکامل فرهنگی بشر آشکار می‌سازد. میان تصاویر کتاب می‌توان نمونه‌هایی از گلدوزی‌های بومیان ساحل شمال‌غربی آمریکا، نقاشی‌های پارینه‌سنگی، پتوهای بافته‌شده، طرح‌های بال و دم، میله‌های توتم، کلاه‌ها، کارد و چنگال‌های خاص، جعبه‌های نقاشی‌شده، ظروف سفالی، سبدهای دست‌ساز و بسیاری دیگر از نقش‌مایه‌های ابتدایی را مشاهده کرد. در بخشی از کتاب بیان می‌شود که: با نگاهی به ارزش هنری مصنوعات بدوی درمی‌یابیم در بیشتر موارد با آثاری مواجهیم که مهارت فنی بالایی در ساخت آن‌ها به کار رفته است. برای نمونه می‌توان به **مجسمه‌های عاجی اسکیموها، پوستین‌های چوکاچی‌ها، مجسمه‌های چوبی بومیان سواحل شمال‌غربی آمریکا، آثار زلاند نو، هنر مارکیزها و آفریقای مرکزی، مصنوعات فلزی آفریقا، نقش‌ها و سوزن‌دوزی‌های رود آمور، سفال‌های سرخ‌پوستان پوئبلو در آمریکای شمالی و عتیقه‌های مفرغی اسکاندیناوی** اشاره کرد. نمونه‌های یادشده نشان می‌دهد که پیوند میان **تبحر فنی و کمال هنری** به‌وضوح در آثار قبایل تک‌محصولی قابل مشاهده است. در حالی‌ که برخی جوامع آفریقایی یا مالایی به صنایع گوناگونی همچون سبدبافی، مجسمه‌سازی، نساجی، فلزکاری و سفالگری دست یافته‌اند، گروه‌های دیگری وجود دارند که فعالیت‌هایشان بسیار محدود بوده و تقریبا همه ابزار و وسایل موردنیاز خود را تنها با یک شیوه تولید می‌کنند.