کتاب نگارش فیلمنامه مستند اثر دوایت وی سویین، ترجمه عباس اکبری، انتشارات ساقی

کتاب «نگارش فیلمنامه مستند» نوشته‌ی داویت وی. سویین و جوی آر. سویین، اثری جامع درباره‌ی فنون فیلم‌نامه‌نویسی مستند و چگونگی به‌کارگیری آن‌هاست. نویسندگان در این اثر، افزون بر پرداختن به کلیات فیلمنامه‌نویسی، به‌طور ویژه بر فیلمنامه‌نویسی مستند تمرکز کرده‌اند تا راهنمایی دقیق برای علاقه‌مندان این حوزه ارائه دهند. در بخش نخست کتاب با عنوان «فیلم و شما»، پرسشی اساسی مطرح می‌شود: برای فیلمنامه‌نویس شدن به چه ویژگی‌هایی نیاز است؟ نویسندگان در پاسخ، هفت اصل را معرفی می‌کنند که از ضرورت‌های فیلمنامه‌نویس شدن به‌شمار می‌رود. نخستین اصل، برخورداری از اراده‌ای استوار و خستگی‌ناپذیر است و آخرین اصل، داشتن دانش کافی از اصول پایه‌ی فیلمنامه‌نویسی و آشنایی با فنون آن. در ادامه این پرسش پیش می‌آید که آیا صرف داشتن این هفت ویژگی، موفقیت را تضمین می‌کند؟ سویین و سویین معتقدند که داشتن این خصوصیات گامی ضروری در راه موفقیت است، اما یادآور می‌شوند که فیلمنامه‌نویس شدن با فیلمنامه‌نویس موفق شدن تفاوت دارد. در بخش دوم، تعریفی روشن و ساده از فیلم مستند ارائه می‌شود. نویسندگان تأکید می‌کنند که فیلم مستند در اصل برای اطلاع‌رسانی، تأثیرگذاری احساسی یا ایجاد انگیزه در مخاطب و گاهی ترکیبی از این اهداف ساخته می‌شود. همان‌گونه که در فیلم داستانی عنصر «خیال» نقش مهمی دارد، در فیلم مستند بر «واقعیت» و «خیال‌گریزی» تکیه می‌شود. مباحثی چون خط اطلاعات، انتخاب موضوع و زاویه‌ی دید فیلم، خط علاقه (عناصری که توجه بیننده را جلب می‌کنند)، خلق و پردازش شخصیت، ایجاد خطر برای شخصیت‌ها، نتیجه‌گیری و دستیابی به نکات روشن از طریق کشمکش، ساختار ارائه و نگارش پیش‌نویس فیلمنامه، از دیگر محورهای کتاب هستند. در این فصل‌ها، نویسندگان به فیلمنامه‌نویسان جوان نشان می‌دهند از کجا باید آغاز کنند، چگونه فصل‌های میانی را پیش ببرند و در پایان به پایانی تأثیرگذار و مطلوب برسند. در بخش‌های بعد، درباره‌ی فیلمنامه‌ی تقطیع‌شده، دکوپاژ یا فهرست‌نماها توضیحاتی دقیق و روشن ارائه شده است تا نقش هر یک از اعضای گروه فیلم‌سازی ـ از فنی و کارگردان گرفته تا تصویربردار و بازیگران ـ به‌خوبی مشخص شود و بیننده در نهایت درک روشنی از تصاویر نهایی فیلم پیدا کند. سرانجام در آخرین فصل کتاب، نمونه‌ای جذاب از نگارش روایت راوی (نریشن) یا گفتار متن فیلم مستند آورده شده است تا خوانندگان با شیوه‌ی نوشتن و تنظیم متن گوینده آشنا شوند. کتاب «نگارش فیلمنامه مستند» منبعی مفید، کاربردی و الهام‌بخش برای فیلمنامه‌نویسان، فیلم‌سازان مستند و همه‌ی علاقه‌مندان به آفرینش آثار مستند محسوب می‌شود.