کتاب فیلسوفان انگلیسی ازهابز تا هیوم اثر فردریک چارلز کاپلستون، ترجمه امیر جلال الدین اعلم، انتشارات علمی و فرهنگی

کتاب «تاریخ فلسفه (جلد پنجم)» نوشتۀ فردریک کاپلستون، پژوهشی جامع و دقیق دربارۀ فلسفۀ تجربه‌گرایی بریتانیا در قرن‌های هفدهم و هجدهم است. این جلد بخشی از مجموعه چندجلدی و گستردۀ کاپلستون به شمار می‌آید که تاریخ فلسفۀ غرب را از دوران باستان تا عصر مدرن بررسی می‌کند. جلد پنجم کتاب، به‌طور ویژه بر دیدگاه‌ها و نظریات فیلسوفان برجستۀ بریتانیایی همچون توماس هابز، جان لاک، جورج برکلی و دیوید هیوم تمرکز دارد. کاپلستون بحث خود را با تحلیل اندیشۀ توماس هابز آغاز می‌کند؛ فیلسوفی که آثارش بنیان فلسفۀ سیاسی مدرن را شکل داد. هابز بیش از هر چیز با کتاب مشهور خود «لویاتان» شناخته می‌شود؛ متنی که در آن راهکاری برای حفظ صلح و جلوگیری از جنگ داخلی از طریق قرارداد اجتماعی و ایجاد حاکمیتی مطلق ارائه می‌دهد. کاپلستون در این بخش، دیدگاه ماتریالیستی هابز نسبت به ماهیت انسان و باور او به ضرورت وجود اقتدار سیاسی مطلق را به‌طور کامل بررسی می‌کند. در ادامه، نویسنده به جان لاک می‌پردازد؛ اندیشمندی که ایده‌هایش در زمینه‌های تجربه‌گرایی و نظریۀ سیاسی، تأثیری ژرف بر جنبش روشنگری گذاشت. اثر فلسفی برجستۀ او، «مقاله‌ای دربارۀ فاهمۀ انسان»، اساس فلسفۀ تجربه‌گرایانه را شکل می‌دهد و بر این اصل استوار است که تمام دانش انسانی از تجربه‌های حسی سرچشمه می‌گیرد. همچنین در کتاب «دو رساله دربارۀ دولت»، لاک به دفاع از حقوق فردی و تفکیک قوا می‌پردازد؛ موضوعی که زمینه‌ساز تحول اندیشۀ دموکراتیک در عصر جدید شد. سومین فیلسوف مورد بررسی، جورج برکلی است که به سبب نظریۀ ایدئالیستی یا غیرمادی خود شهرت دارد. برکلی استدلال می‌کرد که اشیای مادی به‌طور مستقل از ادراک ما وجود ندارند، بلکه تنها به عنوان ایده‌هایی در ذهن درک‌کنندگان معنا پیدا می‌کنند. این دیدگاه رادیکال، بنیان فلسفه‌های ماتریالیستی رواج‌یافته در زمان او را به چالش کشید و تا امروز نیز یکی از محورهای اصلی مباحث فلسفی باقی مانده است. در پایان، کاپلستون به دیوید هیوم می‌پردازد؛ فیلسوفی که تجربه‌گرایی و شکاکیت او تأثیری ماندگار بر فلسفۀ غرب بر جای گذاشت. آثار مهم او، از جمله «رساله‌ای دربارۀ طبیعت انسان» و «تحقیقی دربارۀ فاهمۀ انسان»، باور به ایده‌های فطری که عقل‌گرایان بر آن تأکید داشتند را به پرسش می‌گیرد. هیوم استدلال می‌کند که دانش بشر محدود به داده‌هایی است که از راه حواس به‌دست می‌آید، و همین دیدگاه او نقشی کلیدی در تحول اندیشه فلسفی مدرن ایفا کرد.